LOJİSTİK NEDİR ?

Lojistik (Logictics) kelime kökü itibariyle Latin dilinden Logic (mantık) ve statics (istatistik) kelimelerinin birleşmesinden meydana gelmiştir ki, sözlük anlamı “mantıklı istatistik (hesap)” tir.

Lojistiğin günümüzdeki kabul gören en geçerli tanımı The Counsil of Management (CLM) kuruluşu tarafından yapılmıştır.

Bu tanıma göre :

LOJİSTİK TARİHÇESİ

Lojistiğin gelişimi temelde üç aşamada toplanabilir;

a)    Parçalanma (1960 – 1980 ) : Bu dönemde lojistiği oluşturan faaliyetlerin ayrı ayrı yapıldığı görülmektedir. Aşağıdaki operasyonların bir kısmı işletme içinde yapılırken, kısmen de dışarıdan hizmet alma şeklinde gerçekleşiyordu.

•       Talep Öngörüsü

•       Satın Alma

•       İhtiyaç Planlama

•       Üretim Planlama

•       Fabrika Stokları (girdi düzeyindeki stoklar )

•       Depolama

•       Malzeme İşlemleri

•       Paletleme

•       Mamül Stokları

•       Sipariş Süreci

•       Taşıma

•       Müşteri Hizmetleri

•       Dağıtım Planlama
 

b)   Birleşme ( 1980 – 2000 ) : Bu dönemdeki lojistik faaliyetler iki kavram altında toplanmıştır:

•       Madde ve Malzeme Yönetimi

•       Fiziksel Dağıtım

c)    Toplam Bütünleşme ( 2000 – Günümüze ) : Halen de devam etmekte olan bu süreç parçalanma ve birleşme kısmında verilen faaliyetlerin bir çatı altında toplanmasını gündeme getirmiştir. Dünya ekonomisinde yaşanan küreselleşme, liberalleşme ve buna paralel olarak firmaları zorlayan uyum çabaları , lojistik faaliyetlerin önemini arttırırken günümüzdeki entegre lojistik kavramını ortaya çıkarmıştır.

LOJİSTİĞİN ELEMANLARI

Lojistik sisteminin elemanları çok geniş olmakla birlikte aşağıda sıralanan şekilde

gruplamak mümkündür.

Elemanlar :

• Fiziksel Dağıtım,

• İlk Madde ve Malzeme Yönetimi,

• Entegre Lojistik Yönetimi,

• Dağıtım Yönetimi,

• Lojistik Mühendisliği,

• Lojistik Yönetimi,

• Pazarlama Lojistiği,

• Tedarik Zinciri Yönetimi,

• Satınalma Lojistiği,

• Ticari Lojistik....

Gruplamak Gerekirse;

• Depolama;

• Taşıma;

• Stok Yönetimi;

• Bilgi ve Kontrol;

• Ambalajlama;

• Gümrükleme;

• Müşteri Hizmetleri,

Şeklinde sınıflandırılabilir...

Yukarıda  belirtilen  bu  süreç  içerisinde  yer  alan  lojistik  faaliyetlere  ilişkin  maliyet  birimleri  analiz   edildiğinde   taşıma   maliyetlerinin   toplam   içindeki   yeri   dikkat   çekmektedir.   İşletme  yönetiminde lojistik maliyetlerinin analizi şu şekilde verilmektedir.

DÜNYADA LOJİSTİK

Lojistik sektörünün 2004 yılı potansiyelinin dünya genelinde 4 trilyon dolar, Kuzey Amerika'da 1.2 trilyon dolar, Avrupa Birliği'nde 1 trilyon dolar olduğu söyleniyor. Lojistik iş potansiyeli son beş yıldır, her yıl dünya GSMH artışına göre % 5 oranında artarken lojistik pazarı küreselleşme, dışkaynak kullanımının artması, ölçeklerin büyümesiyle % 20 oranında artıyor. Türkiye’de ise Gayri Safi Milli Hasıla’nın           % 10-13’üne denk gelen 30 milyar dolarlık bir potansiyel pazardan söz ediliyor.

Lojistik pazarında gelecekte öne çıkacak coğrafyalar olarak sırasıyla Asya-pasifik, Latin Amerika, Doğru Avrupa ve Afrika-Orta Doğu bölgeleri ifade edilmektedir. Ülkemizin üç kıtanın kesişme noktasında bulunması gelecekte lojistik sektörümüzün bu bölgede doğacak pazarda önemi ölçüde pay almasına imkan tanıyacaktır.

Dünya lojistik pazarında müşteri taleplerinden teknolojik gelişmeye kadar bir çok faktörün etkisiyle yeni eğilimler meydana gelmektedir. Bu eğilimlerin en önemlilerini şu şekilde sıralayabiliriz ;

è   Daha kısa sipariş döngüleri,

è   Daha küçük, daha sık ve daha güvenilir teslimatlar,

è   Ürünün raf ömrüne, ürünün özelliklerine, üretim ve satış stratejilerine ve kısa dönemli tahminlerin güvenilirliğine ilişkin çok değişken teslim şekilleri,

è   Daha az tedarikçiyle daha yakın ilişkiler,

è   Enformasyon teknolojilerinin daha fazla oranda kullanılması,

è   Lojistik hizmetlerinin dışardan alınması (outsource)

ABD’de lojistik harcamaları GSMH’in %10’una karşılık geldiği varsayımından hareketle 1 trilyon dolar civarında olduğu tahmin edilmektedir. Avrupa birliğinin oluşturan 25 ülkenin toplam lojistik pazarının 2005 yılındaki büyüklüğü 627 milyar Euro olacağı tahmin edilmektedir.

Dünyadaki bu Pazar büyüklüğü bir çok firmanın orataya çıkmasına, firma evliliklerine, satınalmalara neden yaratmıştır.

• TNT Post Group, Jet Service ve Technologistica ‘yi satın alarak Hollanda, İtalya, İspanya, Belçika, Avusturya ve Fransa’da etkin hale gelmiştir.
• Deutch Post, Securicor, Ducros, Danzas ve Nedloyd’u satın alarak Avrupa’da büyümesine devam etmiş ve Kuzey Amerika pazarına da girmiştir.

TÜRKİYE’DE LOJİSTİK

Ülkemizin lojistik potansiyeli 2004 yılı verilerine göre 28 milyar dolar olduğu kabul edilmektedir. Bu potansiyelin tamamı lojistik şirketleri tarafından gerçekleşmemektedir. Dış kaynak kullanımı %15-20 civarındadır. Her yıl %1-2 oranında büyüdüğü tahmin edilmektedir. Yerli lojistik firmalarının oluşturduğu pazarın büyüklüğü ise 5-6 milyar dolar olduğu varsayılmaktadır.

Yapılan bir başka araştırmaya göre , Türkiye lojistik sektöründe toplam cironun yaklaşık yüzde 80’i şirketlerin yüzde 20’si tarafından gerçekleştiriliyor. Yüzde 20’lik dilim içinde yer alan uluslararası şirketlerin oranı yüzde 46. Bu sonuca göre , Yabancı şirketler, birleşmeler ve satın almalar yolu ile Türkiye pazarına girmeye başlamışlardır.

Türkiye’de 1990’lı yıllarda kara taşımacılığına verilen önem teşviklerle birlikte sektörel büyümeyi beraberinde getirmiştir. 1996-1998 yılları arasındaki taşıma filo kapasitesi (araç sayısı : tır ve kamyon ) % 76 oranında artmıştır. Türk lojistik pazarının 2005 yılına kadar %16 büyümesini koruması beklenmektedir. Türkiye pazarının dünya pazarında verdiğim rakamlara göre GSMH’nin %20-30 arasında gerçekleşmesi durumunda 40-50 milyar dolar gibi bir pazara ulaşması veya farklı bir bakış açısıyla satış fiyatının % 8-14 arasındaki maliyet oranı Lojistik maliyetler olması, gerçekleşen ticaret hacmine oranladığımızda 16-20 milyar dolar arasında gerçekleşecek bir rakam orataya çıkmaktadır. Bu pazardaki büyüme hızının yüksek olması, yurtdışındaki lojistik şirketlerinin ülkemize olan ilgisini artırmış ve bu alanda Türk firmaları ile işbirlikteliği gerçekleşmesinde bir artış yaşanmıştır.

Örnegin ;

• TNT POST GROUP – KOC HOLDING- CARGOTECH
• EXEL PLC – SEZGİNLER GIDA
• CAT LOGISTIC’S- BORUSAN GRUP
• SDV -HOROZ GRUBU
• TIBET BRITTEN- YURTİÇİ LOJİSTİK

arasındaki işbirlikleri dikkat çeken sektördeki birliktelikler oldu.

Avrupa Birliğinde kara(kara ve demiryolu) taşımacılığı payı %45, su (deniz+nehir) taşımacılığı payı % 43’dür. Ülkemizde karayolu taşımacılığı payı % 93’dür. Demiryollarımız ve limanlarımız gerek alt yapı gerekse işletim açısından yetersiz durumdadır. Hamburg limanına gelen yükün % 70’ i iç bölgelere demiryolu ile taşınırken, İzmir Alsancak Limanında bu oran % 1,5 ‘dur. Demiryolu taşımacılığının yük bazında payı % 4,45’dir.

Özetle; lojistik ile:
 

ü    Maliyet yönetiminde etkinlik artar;

ü    Planlamada etkinlik ve stratejik yaklaşım sağlanır;

ü    Zaman yönetimi önem kazanır;

ü    Gelişen zamanın değişen koşullarına göre, uygun çözüm yolları ve alternatifler üretilerek tepki verilir;

ü     Teknolojik yatırımlar ve alt yapı süratli gelişim saglar.

TEDARİK ZİNCİRİ

Bir tedarik zincir hammaddeleri temin eden, bu hammaddeleri ara ürün ya da nihai ürüne dönüştüren ve bu nihai ürünleri de bir dağıtım sistemi vasıtası ile son müşterilere dağıtan fabrikalar şebekesidir. (Lee and Billington, 1992)

Tedarik zinciri; malzemenin satın alınması, satın alınan malzemenin ara ürün veya nihai ürüne dönüştürülmesi ve bu ürünlerin müşteriye dağıtılması fonksiyonlarını gerçekleştiren araçlardır. Tedarik zincirinin yapısı ve karmaşıklığı endüstriden endüstriye ve firmadan firmaya değişse de hem üretim hem de hizmet organizasyonlarında görülebilir.(Ganeshon ve Harrison, 1995)

Tedarik zinciri, tedarikçilerden üretim merkezlerinden, dağıtım merkezlerinden ve perakendeci mağazalarında, ayrıca hammaddeler, proses içi envanterler ve sistem içersinden taşınan nihai ürünlerden oluşur. Zincir hammaddenin yer yüzünden çıkarılmasıyla başlar ve ürün tekrar kullanıldığında veya atıldığında sona erer. (Ross,1998)

Tedarik zinciri yönetimi firmalarin rekabet gücünü arttirmak ve bir organizasyon içerisinde imalat, lojistik ve malzeme yönetimi fonksiyonlarinin koordinasyonunu geliştirmek için kendi tedarikçilerinin proseslerini, teknolojilerini ve yeteneklerini nasıl kullanacaklarına odaklanmaktadır. (Lee ve Billington, 1992)

Tedarik zinciri yönetim servis seviyesi ihtiyaçlarını karşılarken tüm sistem içerisindeki maliyeti minimize etmek için üretilen ve dağıtılan doğru miktarda malın doğru yerde ve doğru zamanda olmasını sağlayan tedarikçileri, imalatçıları, depoları ve dağıtım merkezlerini verimli bir şekilde birleştirmek için kullanılan bir yaklaşım grubudur.

Bu sistemin amacı: Tüm sistem içersinde verimlilik yaratmak, transportasyon ve dağıtımdan hammadde envanterine, proses içi envanter ve nihai ürün maliyetlerini minimize etmektir.

Tedarik zincirinin tarihçesini inceleyecek olursak, bunun dört farklı aşamadan oluştuğunu görürüz. ( Tedarik zinciri yönetiminin gelişimi - Ross,1998)

Birinci aşama, nihai ürünün fiziksel dağıtımına odaklanıldığı envanter dönemi olarak tanımlanabilir.

İkinci aşamada lojistik faaliyetlerin farklı departmanlara dağıtılmasının etkin olmadığı anlaşılmaya baslanınca 1970’li yıllarda bu anlayıştan vazgeçildi. Bu dönemde üretim kaynaklari planlaması ortaya çıktı. Firmanın performansını arttırmak için yeni malzeme yönetim kavramlarına başvuruldu.

Üçüncü aşamada bir önceki aşamadan farklı olarak envanter yönetimi, sipariş işleme, üretim planlaması ve satın alma faaliyetleri de lojistik faaliyet olarak göz önüne alındı. 1980’lerdeki şiddetli global rekabet, düşük maliyet, yüksek kalite ve daha büyük tasarım esnekliğiyle güvenilir ürünler sağlayacak dünya sınıfından organizasyonların oluşmasına neden olmuştur.

Dördüncü aşamada firmalar lojistik faaliyetlerinin bile rekabet için yeterli olmadığını gördüler. Globalleşmenin artması, hizmet kalitesinin arttırılması talepleri, organizasyonların yeniden yapılandırılması ve bilgi teknolojilerindeki gelişmeler firmaları yeni stratejiler aramaya itti.

İNTERNET ve TEDARİK ZİNCİRİ

Günümüz ticari hayatına en çok etki eden teknolojik gelişme internetin ekonomik hayatta  kullanılmasıdır. İnternet tedarik zinciri yönetiminin etkinliğinin arttırılmasına çok büyük katkılarda  bulunmuştur. Şimdiye kadar anlatılanlardan da anlaşılacağı üzere İnternet işletmeler ile tedarikçiler arasında  iletişim  hızını  arttırmış,  hizmetlerin  etkinliğini  yükseltmiştir.  İnternet’in,  tedarik  zinciri  yönetiminin etkinliğinin arttırılmasında sunduğu imkanlar şu şekilde ifade edilmektedir :

1. Tedarikçi işletmelerde çalışanlarla herhangi bir iletişim kurmadan, doğrudan sağlanan  online hizmet ile müşterinin ürünleri seçmesine ve sipariş vermesine imkan tanıması

2. Taşıma  sırasında  gönderilen  siparişlerin  ve  taşıt  araçlarının  takip  edilmesine  ve  izlenmesine imkan tanıması

3. Teslimatın gecikmesi, stok kontrolü, teslimat veya sipariş zamanlarının değiştirilmesi gibi nedenlerle ortaya çıkan problemler hakkında müşteriler veya alıcılarla anında temas kurma fırsatı vermesi ve bu durumun  işletme  veri  tabanında  görülmesini sağlaması.

4. 24 saat  içinde  kamu  veya  özel  lojistik  işletmelerinde  yükleme  ve boşaltma programı  hazırlamaya imkan vermesi.

5. Dünya çapında 7 gün 24 saat müşteri hizmetleri sunulmasına ve müşterilerle doğrudan  iletişim kurulmasına imkan vermesi.

6. İşletmelerin uluslararası pazarlara açılmasına ve bu müşterilerden sipariş alınmasına  imkan vermesi

7. Sipariş   veren   işletmelere   verdikleri   siparişlerin   durumunu   kendi   işletmelerinden  kontrol etme imkanı vermesi.

8. Siparişe  göre  üretilen  ürünlerdeki  değişikliği  anında  alıcılara  haber  verme  imkanını  sağlaması.

9. Ödemelerin  elektronik  ortamda  yapılması,  hesapların  ve  borç  durumunun  kontrol  edilmesine imkan tanıması.

10. İşletme lojistiği çerçevesinde dağıtımı yapılacak ve/veya toplanacak ürünleri en etkin  bir şekilde programlamaya imkan vermesi

11. Müşteri hizmetleri problemlerinin daha hızlı ve etkin bir şekilde  çözüme  kavuşturulmasını sağlaması.

12. Müşteri  hizmetleri  ve  ilişkileri  maliyetlerinin  azaltılmasını  ve  daha  etkin  bir  şekilde  müşterilere hizmet verilmesini sağlaması.