ELEKTRONİK TİCARETTE LOJİSTİK: E-LOJİSTİK

Kavramsal olarak mal veya hizmetin alınıp satılması olarak açıklanan ticaret kavramı elektronik ortama taşındığı zaman “elektronik ticaret” olarak adlandırılmaktadır. E-ticaret bilgisayar ağları aracılığı ile ürünlerin üretilmesi, tanıtımının, satışının, ödemesinin ve dağıtımının yapılmasıdır[1].

İnternetin hızla yaygınlaşması, elektronik ticareti ticari işlemlerin yürütülmesinde yeni ve çok etkin bir araç haline getirmiştir. Elektronik ticaret, tüm dünyada ticaretin serbestleştirilmesi eğilimi ile birlikte, son yıllarda yaşanan bilgi iletişimini kolaylaştıran teknolojik gelişmelerin bir ürünü olarak ortaya çıkmıştır[2]. Ortaya çıkan bu ürünün süreçleri aşağıda şekil yardımıyla açıklanmıştır:

Kapalı ve açık ağlar kullanılarak yapılabilecek iş ve ticaret aktivitelerini şu şekilde sıralamak mümkündür[3]:

2.1.2. Geleneksel Ticaretten E-Ticarete Geçiş

Devamlı yeni ürün, hizmet ve bilginin üretildiği günümüz koşullarında iş dünyası her gün yeniden doğmakta; şirketler birbirleri hatta bazen kendileri ile yoğun bir rekabet içine girmekteler. Başarılı olabilmeleri için yeni fırsat alanları bulmak ve bunu en hızlı şekilde kendi faaliyetlerine uyarlayarak, müşterilerinin hizmetlerine göre şekillendirip sunmak zorunluluğundalar. Teknolojinin bu gelişimi ile neredeyse her türlü işletme için geleneksel ticaretten, e-ticarete geçmek kaçınılmaz hale gelmiştir.

Geleneksel ticaret karşısında elektronik ticaretin sağladığı avantajlar aşağıdaki gibi belirlenebilir[4]:

Ø Ticari işlemlerin yürütülmesi için gerekli bilgiler, işlemi başlatan kişi tarafından, ticaret sürecine dahil tüm tarafların (üretici, satıcı, alıcı, gümrük idareleri, sigortacı, nakliyeci, bankalar, diğer kamu kurumları vb.) birbirine bağlı bilgisayarlarından birisine önceden belirlenmiş standart formatta bir kez girildiğinde kısa bir süre içinde tüm tarafların bilgisayarlarına ulaşmaktadır. Gereken belgeler elektronik ortamda hazırlanmakta ve bu bilgi ve belgeler ilgililerin kullanımına sunulmaktadır. Böylece, işlemler minimum hata ile kısa bir süre içinde ve kırtasiye masrafı ödenmeksizin tamamlanmaktadır.

Ø E-ticaret pazara girişteki engellerin azalmasının yanında herkese eşit erişim imkanı vermektedir.

Ø Alıcı ve satıcının bir araya gelmesi gerekmediğinden, özellikle hizmet ticaretinde işlem maliyetleri oldukça azalmakta, aracıların yerini web sayfaları almaktadır.

Ø Firmaların pek çok faaliyetinin daha düşük maliyetle yapılması ve üreticiler arasında rekabetin artmasının yanı sıra bilgilerin hızlı ve etkin olarak iletilmesi söz konusudur.

Ø Daha hızlı bir şekilde ürün geliştirilmesi, test edilmesi ve müşteri ihtiyaçlarının tespit edilmesi mümkün olduğundan, talebe daha hızlı bir şekilde cevap verilebilir.

Genel olarak değerlendirildiğinde elektronik ticaretin geleneksel ticarete göre belirgin farklarının daha çok iletişim ve onay işlemlerinde ortaya çıktığı görülmektedir. Bilgi aktarımının sağlanması için geleneksel yöntemde birçok yol vardır. Ancak bunların hepsi elektronik posta ve diğer bilgi aktarım alanlarından daha hızlı olamamaktadır[5].

2.1.3. E-Ticaretin Etkileri

E-ticaret; işletmeleri, tedarikçileri, müşterileri ve teknolojiyi yakından etkilemektedir. İşletmelerin örgüt yapılarını, bilgi teknolojilerinin kullanımını, ticaret yapı ve gerçekleşme ortamını, tedarik sürelerini, müşterilerin tutum ve isteklerini şekillendirmektedir.

Kaynak: Charles C. Poirier-Michael J. Bauer, E-Supply Chain Using The Internet to Revolutionize Your Business, Barrett-Koehler Publishers, 2001, s.129.

E-Ticaretin, sayılan etkilerinin yanında bazı olumsuz etkileri de bulunmaktadır. Bu etkiler sıralanırsa[7]:

Ø E-Ticaret, bilim ve teknoloji üreten süratle ekonomik ve toplumsal faydaya dönüştüren gelişmiş ülkeler ile endüstri toplumu olmadan bilgi toplumu olmaya çalışan geri kalmış ve gelişmekte olan ülkeler arasında refah düzeyi farklarını daha da arttıracaktır.

Ø E-Ticaret; bir yandan yeni iş alanları, görev ve unvanlar ortaya çıkarırken diğer yandan da geleneksel ticarette rol alan bazı unsurların ortadan kalkması nedeniyle işgücü fazlası çıkaracak, dolayısıyla işsizliği arttıracaktır.

Ø E-Ticaret bütünü ile ele alındığında teknik yapısı itibariyle tamamen denetime müsait nitelikte değildir. İnternetin kullanımında ortaya çıkabilecek suistimalleri, aşırılıkları, usulsüzlükleri, kural dışı davranışları denetleyip yaptırım uygulayacak merkezi bir otorite bulunmamaktadır.

2.1.5. E-Ticaretin Sınıflandırılması

Çalışmada, en yaygın kullanılan e-ticaret şekillerinin açıklanması uygun görülmüştür.

Tablo 2.2’de gösterilen e-ticaret türlerinin yaygın kullanılan şekilleri aşağıda açıklanmıştır:

2.1.5.1. Firma-Firma Arası E-Ticaret (B2B)

İşletmeden işletmeye elektronik ticaret (B2B); işletmeler arasındaki mal, hizmet ve bilgi alışverişinin internet ortamında gerçekleştirilmesidir.

B2B faaliyetleri; ürünlerin son kullanıcıya ulaşmadan önceki satış ve transferlerini, tedarik zinciri faaliyetleri ve ortak girişimlerini (joint venture), üretim sözleşmelerini, ürünlerin dağıtım ve pazarlanmasını, ürün ve hizmetlerin destek hizmetlerini kapsamaktadır[8]. Bu maddeler genel bir şekilde açıklanırsa B2B, işletmeler tarafından organizasyon içi maliyetleri düşürmek ve iş süreçlerinin etkinliğinin arttırılması için iletişimin geliştirilmesinde kullanılmaktadır[9].

2.1.5.2. Firma-Tüketici Arası E-Ticaret (B2C)

Türlü internet uygulamalarının kullanımı ile, firmanın mal ve hizmetlerini direkt olarak nihai müşteriye sunmasına olanak tanıyan elektronik ticaret şeklidir.

B2C, ürün ya da hizmetlerin internet üzerinden satın almanın rahat olması sebebiyle tüketiciler tarafından tercih edilmektedir. İşletmeler ise B2C e-ticareti, yeni pazarlara ulaşmak, mallarının ve hizmetlerinin değerini arttırmak amacıyla kullanmaktadır[10].

2.1.5.3. Tüketici-Firma Arası E-Ticaret (C2B)

Tüketici firma arası e-ticarette (C2B); ürüne olan talep fiyatın belirlenmesi açısından çok önemlidir. Bir anlamda tersine açık arttırma süreci de denebilir. C2B elektronik ticaretin en güzel örneklerine havayolu taşımacılığında rastlanır. Bu işletmelerde bilet fiyatları müşteriler tarafından belirlenir ve böylece işletme müşterilerine en uygun fiyattan bileti sunabilir[11].

2.1.5.4. Tüketici-Tüketici Arası E-Ticaret (C2C)

İnternetin yarattığı bir iş modelidir. Geçmişte organize olmayan ikinci el pazarlarının hem kayıt altına alınması hem de organize bir şekilde geniş alanlara yayılmasını sağlama özelliği vardır. Temeli ikinci el ürünlerin müzayedeler düzenlenmesi suretiyle el değiştirmesine dayanmaktadır. Önemli bir kar modeli olarak giderek gelişen bir hacme sahiptir[12].

Kurum içi e-ticaret (B2E) de önemi giderek anlaşılan, diğer e-ticaret şekillerinin eksiksiz ve tam çalışmasına olanak sağlayan önemli bir süreçtir. Yukarıda sayılan ticaret şekillerinde başarılı olabilmek için, ilk önce işletme içi bilgi sisteminin etkin olarak çalışması gerekmektedir. İşletme içi bilginin sorunsuz paylaşımı ve eksiksiz gönderimi, hem işletmenin süreçlerini hızlandırmayı hem de müşterileri ile doğru iletişim kurulmasını sağlamaktadır. Özellikle lojistik firmalarının operasyon bölümlerinin günlük işlemlerinde yoğun olarak kullanılmaktadır.

Şu anda Türkiye’deki ticaret uygulamaları çoğunlukla işletmeden tüketiciye (B2C) satış biçimiyle gerçekleşmektedir. Ancak dünyadaki mevcut uygulamalardan da anlaşılabileceği gibi işletmeden işletmeye satış da elektronik ticaret hacminin büyük kısmını oluşturmaktadır ve Türkiye’de de yavaş yavaş önce büyük firmalar olmak üzere birçok şirketin tedarikçileri ve bayileri arasındaki işlemleri internete taşıdıkları görülmektedir. Zamanla bu işlem hızında müthiş bir artış yaşanması beklenmektedir[13].

2.1.6. E-Ticaretin Geleceği ve E-Ticaretin Gelişimi İçin Yapılması Gerekenler

E-ticaret geliştikçe daha esnek ve daha kolay uyum sağlayan bir yapı gerektirir, bu da çalışanların işlev ve yeteneklerinin de yeniden tanımlanmasını zorunlu kılmaktadır. Bu açıdan bakıldığında e-ticaretin gelecekteki ekonomik ve toplumsal etkilerini şöyle tanımlamak mümkündür[14]:

2.1.7. E-Ticarete Eleştirel Bir Bakış

E-ticaretin açıklanan yararlarına karşılık, uygulama alanlarının zannedildiği kadar yaygın olmadığını öne süren görüşler bulunmaktadır. Bu eleştirilerde değinilen başlıca nokta; e-ticaretin etkin ve hızlı işlem sağlamasıyla birlikte, malların taşınmasında hala fiziksel işlemlere tabi tutulduğu gerçeğinin göz ardı edilmekte olduğudur. Taşınacak mallar seçilmeli, ambarlardan 20. yy’ın bilinen yöntemleri ve taşıma şekilleri ile adreslere gönderilmelidir. Özellikle gıda gibi, taşıma zamanlarının önemli olduğu ve bazen özel depolama koşulşi,lları gerektiren sektörlerde e-ticaretin getirilerinin en azından beklenen seviyede olmayacağı savunulmaktadır[15].

2.2. E-LOJİSTİK

2.2.1. E-Lojistiğin Tanımı

Çalışmanın ilk bölümünde açıklandığı üzere; lojistiğin temel amacı doğru ürünü, doğru müşteriye, doğru yerde, doğru şartlarda ve doğru zamanda, mümkün olan en düşük toplam maliyetle sunmaktır. Bu amaca eksiksiz ulaşmak için, e-lojistik uygulamalarından faydalanmak gerekmektedir.

E-lojistik; daha fazla bilgi ve hizmetin sunulduğu, geleneksel lojistiğin gelişmiş şeklidir. Daha açık bir anlatımla; geleneksel lojistik süreçlerinde (satınalma, depolama, müşteri hizmetleri vb.) internet teknolojilerinin temel alındığı sistemdir.

Bu süreci tanımlamak gerekirse artık lojistik hizmetler şu aşamaları takip etmektedir[16]:

Ø Malın alınması (sökülmesi gereken bir birim, örneğin bir fabrikada olabilir),

Ø Yüklemede otomasyon yazılımlarından yararlanılması, işlemlerin ve evrakların elektronik ortamda standart bir format üzerinden gerçekleştirilmesi ve hazırlanması,

Ø Güzergah üzerinde araçların uydu ve haberleşme sistemlerinin de kullanılarak takibinin gerçekleştirilmesi,

Ø Liman, depo veya antrepoya indirilecek yükün, bilgisayarlı entegre liman, depo veya antrepo otomasyon sistemi ile otomatik boşaltılma işleminin gerçekleştirilmesi,

Ø İmternet tabanlı çevrimiçi elektronik gümrük müşavirliği hizmetlerinin sağlanması,

Ø Yükün limandan, depodan taşınarak yerinde teslim edilmesi, hatta bu bir tesis ise kurulup çalışır vaziyette müşteriye teslim edilebilmesi.

2.2.2. E-Ticaretin E-Lojistiğe Etkileri

Elektronik ortamda gerçekleşen alışverişler, ister nihai tüketiciye yapılsın ister işletmeler arasında yapılsın fiziki ortamda bir taşıma ve teslimle sonuçlanır. Bu nedenle, elektronik ticaretin lojistik sektöründe önemli bir büyüme yaratacağı açıktır. İnternet üzerinden yapılan satışların artması, yeni dağıtım, taşıma ve lojistik modellerini de gündeme getirecektir. Diğer taraftan, perakendeciliğin değişmesi ve gelişmesiyle alt hizmetler olarak depolama, dağıtım, hizmet, ambalaj ve paketleme de değişecek ve gelişecektir. Sonuç olarak, internet ve e-ticaretin gelişmesi ile lojistik sektörü de gelişecek ve değişime uğrayacaktır[17].

E-ticaretin lojistik işletmelerine uygulanması şu yararları sağlayacaktır[18]:

Ø Ürünlerin ihtiyaçları olundukları sırada kullanılır halde bulundurulması,

Bu sayılan maddeler e-lojistiğin özünü oluşturur. Bu beş maddeyi uygulayabilmek için; e-lojistik stratejiler kurmak, planlama yapmak, ortaklıklar kurmak ve teknolojiyi kullanmak zorundadır[19] .

İnternetin, tedarik zinciri yönetiminin etkinliğinin arttırılmasında sunduğu imkanlar şu şekilde ifade edilmektedir[20]:

Ø Tedarikçi işletmelerde çalışanlarla herhangi bir iletişim kurmadan, doğrudan sağlanan online hizmet ile müşterinin ürünleri seçmesine ve sipariş vermesine imkan tanıması,

Ø Taşıma sırasında gönderilen siparişlerin ve taşıt araçlarının takip edilmesine ve izlenmesine imkan tanıması,

Ø Teslimatın gecikmesi, stok kontrolü, teslimat veya sipariş zamanlarının değiştirilmesi gibi nedenlerle ortaya çıkan problemler hakkında müşteriler veya alıcılarla anında temas kurma fırsatı vermesi ve bu durumun işletme veri tabanında görülmesinin sağlanması,

Ø 24 saat içinde kamu veya özel lojistik işletmelerinde yükleme ve boşaltma programı hazırlamaya imkan vermesi,

Ø Dünya çapında 7 gün 24 saat müşteri hizmetleri sunulmasına ve müşterilerle doğrudan iletişim kurulmasına imkan vermesi,

Ø İşletmelerin uluslar arası pazarlara açılmasına ve bu müşterilerden sipariş alınmasına imkan vermesi,

Ø Sipariş veren işletmelere verdikleri siparişlerin durumunu kendi işletmelerinden kontrol etme imkanı vermesi,

Ø Siparişe göre üretilen ürünlerdeki değişikliği anında alıcılara haber verme imkanını sağlaması,

Ø Ödemelerin elektronik ortamda yapılması, hesapların ve borç durumunun kontrol edilmesine imkan tanıması,

Ø İşletme lojistiği çerçevesinde dağıtımı yapılacak ve/veya toplanacak ürünleri en etkin bir şekilde programlamaya imkan vermesi,

Ø Müşteri hizmetleri problemlerinin daha hızlı ve etkin bir şekilde çözüme kavuşturulmasını sağlaması,

Ø Müşteri hizmetleri ve ilişkileri maliyelerinin azaltılmasını ve daha etkin bir şekilde müşterilere hizmet verilmesini sağlaması.

2.2.3. E-Lojistiğin Geleneksel Lojistik İle Karşılaştırılması

Elektronik ticaretin gelişimi ile geleneksel lojistik kökten değişmiş; çevik ve yüksek hızlı bir lojistik yaklaşımı gerekli hale gelmiştir. Geleneksel lojistik ile e-lojistik karşılaştırıldığında (Tablo 2.3), en temel farkın lojistik görüşünün değişiminde yaşandığı görülmektedir. Artık müşteriler “satınalma düğmesi”ne bastıkları andan malları teslim alma zamanına kadar-bazı durumlarda malların dönüş anları- kendilerine özgü, esnek ve yüksek hızlı, hizmet devamlılığı olan teslimatlar talep etmekteler[21].

Kaynak: Deborah L. Bayles, E-Commerce Logistics and Fulfillment Delivering the Goods, Prentice Hall PTR, 2001, s.3.

E-lojistik hizmeti standart lojistik hizmetlerinin bir alt koludur, ancak bazı özellikleri ile ayrı bir sektör olarak ortaya çıkmış ve gittikçe de ayrılmaktadır. Tablo 2.3’de de belirtilen, her iki lojistik hizmet arasında gözlenen farklar şu şekilde açıklanabilir[22]:

Ø Lojistiğin araç, depo, liman gibi ayırımlarına karşılık e-lojistik sadece IT tabanlıdır. E-lojistikte işin bizzat yapılması değil yapılan veya yaptırılan işin kontrol altında olması önemlidir.

Ø Lojistik, standart kayıt sistemini kullanırken, e-lojistik entegre, web tabanlı uygulamaları kullanır. Tüm hizmetin online olarak takip edilmesi önemlidir.

Ø Lojistik hizmetlerde iletişim manuel yapılırken e-lojistikte internet bazlı EDI kullanılmaktadır. Bilgi formu, sipariş formu, fatura, ödeme makbuzu gibi manuel bazlı doküman, e-lojistikte önemini yitirmiştir.

Ø Lojistik hizmetlerde merkezi depolar kullanılırken e-lojistik müşteriye yakın dağınık alanlara yayılmış depolar gerektirmektedir. E-lojistikte siparişin müşteriye ulaşma hızı fiyatından daha önemlidir ve en kısa olmak zorundadır.

Ø Sevkiyat lojistikte paletler veya kamyonlarla yapılırken, e-lojistikte küçük paketlerde ve küçük ölçekle yapılır.

Ø Lojistikte taşımalar arasındaki süre uzunken e-lojistikte çok kısadır. E-lojistik siparişlerin sık verildiği sektörlerde hizmet vermektedir.

Ø Lojistikte hizmet ihtiyacı kolayca tahmin edilebilirken e-lojistikte edilemez. Planlama yapılması e-lojistikte son derece zor ve gerçekçi olmaktan uzaktır.

Tüm bu farklar, iş büyüklüğünün artması, mesafelerin uzaması, yeni ürünlerin hizmet yelpazesine eklenmesiyle önemlerini artıracak ve e-lojistik ileride kendi know-how'ını yaratacak, geliştirecek bir sektör haline gelecektir. E-lojistiğin gelişmesiyle standart lojistik hizmetlerin önemi ve kârlılığı azalacak, kontrol etkinliği düşecek ve hizmet sağlayıcıları e-lojistik hizmetleri vermek üzere kurulan şirketlere hizmet veren kuruluşlar haline gelecektir[23].

2.2.4. E-Lojistikte Faaliyetler

Değişen ürün ve hizmet talepleri, işletmelerin yapılarını değiştirmelerini ve bu yapıya uygun faaliyetler geliştirmelerini gerektirmiştir. Günümüzde lojistik işletmeleri, faaliyetlerini hızlı ve eş zamanlı bilgi paylaşımı sunan sistemler geliştirerek düzenlemektedir.

Kaynak: Janice Reynolds, Logistic & Fulfillment For E-Business: A Practical Guide to Mastering Back Office Function for Online Commerce, McGraw-Hill, 2001, s.406.

2.2.4.1. E-Lojistikte Müşteri Hizmeti Yönetimi

Müşteri hizmetleri; çoğu zaman işletmenin üretiminden ve satış faaliyetlerinden ayrı düşünülmesine rağmen, müşterilerle iletişimde en son teknolojileri benimsemeye her zaman açık bir sistemdir. İnternet teknolojisi, müşteri hizmet fonksiyonlarını ve kapasitesini önemli derecede genişleten yeni bilgisayar düzenlerinin oluşumuyla pek çok geleneksel yöntemi kullanılmaz hale getirmiştir. Bugünün e-ticaret uygulamaları, müşterilere gelişmiş olanaklar ile hizmet sunma imkanı tanımaktadır. On yıldan daha az bir süre için imkansız olan sınırsız ve kesintisiz hizmet imkanı mümkün olurken, müşteri hizmet yazılımları işletmelerin maliyelerini azaltmaktadır[24].

Kaynak: Dvid Ross, Introduction to E-Supply Chain Management Engaging Technology to Build Market-Winning Business Partnership, ST. Lucie Press, 2003, s.177.

Lojistik müşteri hizmetlerinin elektronik ortama taşınması şu yaraları sağlamaktadır:

Ø Müşteri verilerinin elde edilmesi, saklanması ve istenildiğinde kullanılması daha kolaylaşır,

Ø Müşteri bilgilerinin daha ayrıntılı tutulması ile müşterilerin daha yakından tanınması ve müşteriye özel lojistik hizmet sunulması,

Ø Müşterilerin gözünde, lojistik işletmesinin müşterilerini birer iş ortağı olarak gördükleri hissi uyandırması sağlanır.

2.2.4.2. E-Lojistikte Satınalma

E-Satınalma; daha stratejik ve kontrollü bir satın alma yapısı sağlayarak ürün kaynak planlaması, talep, sipariş ve tedarik süreçlerini elektronik ortamda yönetme olanağı verir. Bu yolla, işletme hem zamandan tasarruf etmiş hem de maliyet kalemlerini kontrol altına almış olur[25]. E-satınalmada ürünler çeşitli tedarik mahallerinden müşterilere sıkça tedarik edilir. Teknoloji ve bilgi sistemlerindeki artış büyük organizasyonların satınalma aktivitelerini büyük çapta etkilemektedir. Özellikle, British Airways, BP vb. büyük şirketler tarafından geniş oranda yayılmaktadır[26].

Kaynak: Charles C. Poirier-Michael J. Bauer, E-Supply Chain Using The Internet to Revolutionize Your Business, Barrett-Koehler Publishers, 2001, s.102.

Süreç	Geleneksel	E-Satınalma
Toplu Alımlar	Yüksek	Düşük
Hacim İskontosu	Düşük	Yüksek
Yönetim Süreci	Belge Yoğun	Daha Az Belge,Elektronik
Çalışan Etkinliği	Düşük	Yüksek
Sipariş Dönüş Süresi	Uzun	Kısa
Hata Sayısı	Yüksek	Düşük
Hammadde Fiyatı	-	%5-10 Azalma
Uygulama Çevrimi	Uzun (1 hafta üzerinde)	Kısa (2gün)
Yönetim Maliyetleri	Sipariş Başına £65-£100	Sipariş Başına £30
Stok	-	%25-50 Azalma

Kaynak: J. Brian Heywood-Michael Barton-Caroline Heywood, E-Procurement Managing Successful: E-Procurement Implementation, Financial Times Prentice Hall, 2002, s.64.

Tablo 2.4’de daha önce sağladığı yararlar açıklanan e-satınalma geleneksel satınalma ile karşılaştırılmıştır.

2.2.4.3. E-Lojistikte Bilgi Paylaşımı Yönetimi ve Teknoloji

Lojistik sistemini harekete geçiren, işleyişini etkileyen, bilgi, sipariş ve haberle ilgili faaliyetlerin birleştirildiği fonksiyon olarak tanımlanan “lojistik bilgi sistemi” içinde teknoloji boyutunun önemli bir yeri vardır. İnternet alanında ortaya çıkan gelişmeler ile lojistik uygulamaları için hem etkin hem de ucuz bilişim çözümleri sunulabilmektedir[28].

IT alanındaki yenilikler geçtiğimiz on yıl boyunca şaşırtıcı bir hızla gelişme göstermiştir. İlk olarak hızla yayılan internet teknolojisi ve ağ teknolojisinin ilerlemesi, hemen hemen her yerden internet ağına girişe olanak vermiştir. Bunun sonucu olarak, internet uygulamalarından doğan e-ticaret ve mobil ticaret gibi araçlar global işletmeler ve şirketler arası uygulamalar için teknoloji altyapısı sağlamaktadır. Ayrıca hesaplama gücündeki sürekli artış ve bilgisayar donanımlarının düşmekte olan fiyatları, ileri planlama-programlama (APS) veya tedarik zinciri ağ planlama uygulamaları gibi çalışmanın ileriki konusunda açıklanacak olan bir çok yeni yazılım çözümlerini mümkün hale getirmiştir[29].

Küresel rekabet ortamında başarılı olabilmek için üretilen ürünlerin dünya üzerindeki farklı yerlerde bulunan ve birbirlerinden farklı olan müşterilerin isteklerini karşılaması koşulu giderek daha önemli hale gelmektedir. Bu durum; tüm isletmecilik etkinliklerinde lojistik sektörünün önemini giderek artırmaktadır. Müşteri memnuniyetinin ve isletme verimliliğinin sağlanmasında, ürün tesliminin zamanında yapılması, isletme kaynaklarının etkin bir biçimde değerlendirilmesi ve stok yönetimi önemli rol oynamaktadır. Bununla birlikte; lojistik sektöründe faaliyet gösteren isletmeler bilişim sistemleri kullanımıyla performans artısı sağlamaktadır. Özellikle önemli ölçüde katma değer yaratan çözümler olan kişiselleştirme, çapraz sevkiyat, yolda birleştirme, toplu modifikasyon, etiketleme, paketleme, yeniden paketleme gibi hizmetlerin ölçülebilir bir performans ile gerçekleştirilmesi için bilişim sistemlerinin etkin bir biçimde kullanılması gerekmektedir[30].

Bilgi teknolojilerindeki gelişmeler ile, lojistik faaliyetlerinde şu değişimler gözlemlenmektedir:

2.2.4.3.1. GPS (Uydu Sistemleri İle Küresel Konum Belirleme Sistemleri)

GPS, Küresel Konumlandırma Sistemi uydu teknolojisini temel alır[31]. Uydu sistemlerinin karada, havada ve denizde birçok kullanım alanı vardır. Basit bir anlatımla, GPS bulunulan yerleri işaretleme ve belirlenen noktaya geri dönme imkanı sağlar [32].

Elinde GPS alıcısı olan herhangi bir kullanıcının, uydu sinyalleri yardımıyla[33]:

Ø Anında ve sürekli konum, hız ve zaman belirlemesine olanak veren bir radyo navigasyon sistemidir.

Bu sistemle dünyanın her yerinde çalışan, daha kısa zamanda ve daha incelikli sonuçlar elde etmek amaçlanmıştır. Sistemin amacı, yörüngeleri eşzamanlı olarak gönderilen sinyaller yardımıyla bağlı uzaklıkları ölçerek GPS alıcısının konumunu belirlemektir[35].

GPS gibi uzay bazlı konum belirleme sistemlerinin çok anlamlı ve önemli özelliği, herhangi bir zamanda dünyanın herhangi bir yerinde kullanıcılar için konum belirleme sinyallerinin mevcut olması gerçeğine dayanır[36].

Ø Noktalar arası görüş zorunluluğu ortadan kalkmıştır. GPS alıcı anteninin uydu sinyalini izleyebilmesi için gökyüzünü görmesi yeterlidir,

Ø Nokta yeri seçiminde noktaların en yüksek yerlerde olması gibi zorunluluklar ortadan kalkmıştır. Gereksinim duyulan ve GPS ölçüsünün yapılmasına olanak veren her yerde nokta tesisi yapılabilmektedir,

Ø GPS ölçülerinin yapılması büyük oranda hava şartlarından bağımsızdır,

Ø GPS ölçütlerini yapılışındaki hız ve aletlerin kullanım kolaylığı, ölçücü hatalarının olmaması nedenleriyle ekonomik bir sistemdir,

Ø Elde edilen jeodezik doğruluklar en duyarlı klasik jeodezik tekniklerle elde edilenlerle eşit ya da daha iyidir.

GPS’in zayıf tarafı ise, alıcı anteni mutlaka açık gökyüzünü görme gerekliliğidir. Başka bir anlatımla, GPS sinyalleri radyo sinyalleri gibi kuvvetli olmadığından kapalı yerlerde, çok sık ağaçlıklı bölgelerde ve madenlerde kullanılamamaktadır[38].

2.2.4.3.2. Web Çözümlü Sistemler

2.2.4.3.2.1. GSM (Küresel Mobil İletişim Sistemleri)

Dijital iletişim teknolojisi ile çalışan uluslar arası hücresel mobil haberleşme ve veri hizmeti sunan bir sistemdir. GSM birinci kuşak kablosuz iletişim sisteminden, kullandığı dijital ve çoklu erişim yöntemleriyle ayrılmaktadır[39].

Ø Uluslararası dolaşım ile dünyanın diğer ülkelerinin GSM şebekeleri de kullanılabir.

2.2.4.3.2.2. GPRS (Genel Paket Radyo Hizmetleri)

GPRS; GSM şebekesi üzerinden paket veri iletimi sağlayan bir teknolojidir. Bu teknoloji sayesinde, kullanıcılar GSM uyumlu mobil cihazlar ile e-posta, faks servislerine ulaşabilir, rezervasyon, sanal alışveriş, finansal hizmetler, mobil bankacılık, kurumsal çözümler, lojistik hizmetler, filo yönetimi, teknik servis otomasyonu, takip v.b. işlemleri daha hızlı yapılabilmektedir[41].

GPRS teknolojisi, kullanıcıya yüksek erişim hızının yanı sıra, bağlantı süresine göre değil gerçekleştirilen veri alışverişi miktarı özerinden tarifelendirilen ucuz iletişim olanağı sağlamakta ve böylelikle “sürekli bağlantıda, sürekli gerçek zamanda” (always connected /always online) anlayışını sunmaktadır[43].

2.2.4.3.3. Uydu ve Web Çözümlü Sistemler

2.2.4.3.3.1. CBS (Coğrafi Bilgi Sistemleri)

CBS; konuma dayalı gözlemlerle elde edilen grafik ve grafik-olmayan bilgilerin toplanması, saklanması, işlenmesi ve kullanıcıya sunulması işlevlerini bütünlük içerisinde gerçekleştiren bir bilgi sistemidir.

CBS, aşağıdaki bilgi sistemlerinin oluşturulmasına yardımcı olmakta ve bazen bu isimlerle adlandırılmaktadır[44]:

CBS, taşımacılık, altyapı yönetimi, lojistik problemlerinin çözümü, yol durumunun takibi, araçların izlenmesi ve en kısa veya en hızlı hangi yoldan gidileceğinin belirlenmesinde oldukça kullanışlı bir araçtır. Bu faaliyetler dağıtım, taşıma, kargo ve lojistik şirketleri ve bünyesinde bu fonksiyonu barındıran şirketler, otobüs işletmeleri, güvenlik güçleri, itfaiye ve benzeri kuruluşlar için oldukça önemlidir. Araçların güvenliği, hizmet kalitesinin artırılması, maliyetlerin düşürülmesi gibi birçok konuda karar verme mekanizmalarına katkı sağlamak için CBS tabanlı uygulamalardan yararlanılabilir[45].

Günümüzde çok sayıda birey ve işletme “nerede” sorusuna CBS kullanımıyla cevap bulmaktadır. Kullanım sayısının artmasının nedenleri açıklanırsa[46]:

Ø Hızla büyüyen pazarda, GBS donanım ve yazılım fiyatlarındaki azalmalar sayesinde ölçek ekonomilerinin elde edilmesi,

Ø Özellikle göz önünde canlandırma olmak üzere, veri yönetimi ve analizi, vd. bağlantılı programlar gibi destek uygulamalar için daha ileri teknoloji,

Ø Gönderilen coğrafi dijital verilerin çoğalması (kullanılan GPS teknolojisinin çoğalması gibi),

Ulaştırmanın bütün şekilleri, coğrafik bilgi içerir ve bu yüzden, daha verimli bir şekilde CBS ile yönetilir[47]. CBS’nin lojistikte kullanıldığı alanlar şu şekildedir[48]:

Ø Rotalama ve Çizelgeleme; Rotalama ve çizelgeleme sürecinde CBS uygulamalarının kullanılması durumunda; müşterilerden internet veya diğer yollardan gelen siparişler otomatik olarak veya manuel olarak CBS’de yeralan sayısal haritalara yerleştirilir. Bu sayede müşteriler konumlarına göre harita üzerinde görüntülenir; müşteriye ait konumsal olmayan bilgiler ve siparişle ilgili bilgiler gerekli sorgulamalarla CBS uygulaması sayesinde görüntülenmektedir. Siparişlerin niteliğine ve konumlarına göre en uygun araç; araç konumuna göre, adreslere uğrama sırası belirlenerek atanır. CBS uygulamasındaki sayısal haritaların niteliklerine bağlı olarak araçların izleyeceği yolları ve uğrama noktalarını gösteren haritalar, araçlar ve siparişlerle ilgili raporlar elde edilebilir. Bu sayede esneklik, hız, zaman tasarrufu ve maliyetlerde azalma sağlanır.

Ø Araç Takip; Lojistik süreçlerin önemli bir parçasını oluşturan nakliye işleminde, hangi taşıma yöntemi kullanılırsa kullanılsın araçların ve araçların taşıdıkları ürünlerin arz zinciri halkaları arasındaki hareketlerinin ve nerede olduklarının bilinmesi şirketler için oldukça önemlidir. Bu sayede, hem şirket yöneticileri araçlarını sürekli olarak takip edebilmekte hem de yetkilendirilmiş müşteriler kendi taşıyıcısıyla iletişim kurarak onları izleyebilmektedir. Bu uygulama ile rota dışı maliyetlerde tasarruf sağlanır; araç izleme sistemleri acil durumlar, arıza, trafikten kaynaklanan problemler gibi durumlar için daha gelişmiş iletişim olanağı sağlanır; ayrıca araçlarda kaybolma veya çalınma gibi durumları minimuma indirir. CBS tabanlı araç takip sistemi sayesinde firmalar bu bilgilere anlık olarak izleme ile veya geçmişe dönük kayıtlarda sorgulama yaparak sahip olabilmekte ve zincirdeki kopuk halkayı bu sayede tamamlayabilmektedirler. Bu konu ayrıntılı olarak ileriki bölümde açıklanmıştır.

Kaynak: M.O. Korkmaz-H.Sümen- R.N. Çelik, Arz Zinciri Yönetiminde Coğrafi Bilgi Sistemlerinin Kullanımı, TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası

10. Türkiye Harita Bilimsel ve Teknik Kurultayı28 Mart - 1 Nisan 2005, http://www.khmo.org.tr, 23.12.2006.

Ø Alt Yapı Planlama; Lojistik için malların nerede olduğunu bilmek, çok büyük önem taşımaktadır. Ancak, eşya ve insanların bir noktadan diğerine hareketini ve ulaşımını sağlayan altyapı (otoyol, demiryolu, kanallar vb.) ile otoyol otoriteleri (yolların nereye inşa edilmesi gerektiği vb.) ne ait kararların alınması da bir o kadar önemlidir. Otoyolların durumlarını izlemek, alternatif yol çalışmaları ve yol güzergahı belirleme açısından CBS’ne ihtiyaç duyulmaktadır[49].

2.2.4.4. E-Lojistikte Stok ve Dağıtım Yönetimi

Dağıtım ve stok yönetiminde geleneksel modellerin terk edilmeye başlanmasıyla, ana ve aracı firmaların uzmanlaşması gerekliliği kaçınılmaz hale gelmiştir. Buna sebep; web üzerinden gerçekleştirilen işlemlerde müşteri beklentilerinin artması ve yasal düzenlemeler gösterilebilir[50].

Web üzerinden dağıtım yapan firmalara ilişkin olarak ortaya bir model konmuş ve uygulamalar şu şekilde sınıflandırılmıştır[51]:

2.2.4.5. Sanal Depolama

“Sanal depolama kavramı, sadece dünya çapında dağıtım merkezleri kullanarak etkin ve doğru performanslar sergilemeyi sağlayacak karma algoritmalardan faydalanan dinamik ve sürekli malzeme lojistik işlevlerinin altından kalkabilen bir evrensel sistem olarak tanımlanmaktadır. Kavramın temelini; gerçek zamanlı olarak, dünya çapındaki veri tabanlarındaki büyük miktarlardaki verilerin hızla işlenmesine olanak veren yeni teknolojiler oluşturmaktadır. Bu tür bir sistemin avantajları üretilen iş ve doğrulukta miktar kazanımları, müşteri hizmetleri için anında malzemenin durumunun görünmesi, ulaştırmada tam kontrol ve sanal veritabanına girmeye hakkı olanlar için veri analizi yeteneğidir. Ayrıca, sanal depolama envanteri düşürmekte, üretilen iş ve müşteri hizmetlerini arttırmaktadır.

Sanal depolama kavramı gelişme ve uygulama bakımından hala olgunluğa ulaşmamıştır. Sanal depolama bazı elektronik ve telekomünikasyon şirketleri tarafından kullanılmaktadır. Birçok şirket tarafından verimli olarak kullanılabilmesi için çeşitli araştırmaların ve örneklerin yapılması gerekmektedir”[52].

2.2.4.6. E-Lojistikte Geri Dönüş Lojistiği

E-ticarette geri dönüş lojistiği, uygulamaya ileri lojistikten sonra başlanan önemli bir konudur. Kokkinaki vd. (1999) e-ticarette geri dönüş lojistiğinin rolünü incelemiş ve geri dönüş lojistik faaliyetlerinin e-ticaret uygulamalarıyla özdeşleşen üç modelini belirtmiştir. Şu an en yaygın kullanılan e-geri dönüş lojistik şekli; yeni ve kullanılmış ürünlerin beraber sunulduğu elektronik pazar yerleridir. Ayrıca, kullanılmış parçaları ya da yeniden üretilmiş ürünleri internet ağı kullanarak sunan siteler bulunmaktadır. Son olarak; toplama, seçme, yeniden kullanımı ve yeniden dağıtımı içeren internet ağı tabanlı örnekler bulunmaktadır[53].

Kaynak: A. I. Kokkinaki-R. Dekker-J. van Nunen-C. Pappis, Econometric Institute Report EI-9950/A, Econometric Institute, Erasmus University Rotterdam, The Netherlands Rotterdam School of Management, Erasmus University Rotterdam, The Netherlands University of Piraeus, Greece An Exploratory Study on Electronic Commerce for Reverse Logistics, https://ep.eur.nl/bitstream/1765/729/1/feweco19991222101228.pdf, 22.01.2007.

Tablo 2.5; geri dönüş lojistiğinde uygulanabilecek e-ticaret faaliyetlerini özetlenmiştir. Lojistik operasyonlarını basitleştirmek için e-ticaret, üçüncü parti ile anlaşmalar ve diğer tanımlanmış lojistik fonksiyonları da sunmaktadır[54].

2.2.5. E-Lojistik Uygulamaları

E-Lojistik hizmetlerin bilgi teknolojileri yardımıyla müşterilere ulaştırılması bir takım sistemli uygulamaları içermektedir. Hizmetlerin elektronik ortam üzerinden sipariş alınıp-verilmesi, siparişe ait bilgilerin takibi, bilgilendirilmesi, vb. uygulamaların en yalın hali Şekil 2.7’de gösterilmiştir.

Kaynak: T.C Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi(İGEME), Lojistik Sunusu, http://www.igeme.org.tr/tur/pratik/lojistik.pdf, 13.09.2006.

Müşteri tarafından elektronik imkanlar kullanılarak verilen sipariş, bütün akışın kontrol edildiği ve yönlendirildiği yönetim merkezinde değerlendirilmekte ve onaylanmasının ardından iş emrinin verilmesi ve bu emrin alındığının merkeze bildirilmesi, müteakiben yüklemenin gerçekleştirilmesi ve bu işlemin merkeze bildirilmesi, ardından merkezdeki müşteri bilgi hizmetleri aracılığıyla malın yüklendiğinin müşteriye bildirilmesi, mal müşteriye ulaştığında boşaltma işleminin yapılması ve bu durumun merkeze bildirilmesi ve son olarak da müşteri bilgi hizmetleri aracılığıyla müşterinin malın indirildiğine dair bilgilendirilmesi işlemleri gerçekleştirilmektedir. Bütün bu uygulamalar elektronik ortamda ve genellikle otomatik olarak gerçekleştirilmektedir. Mal akışı devamlı bir şekilde gözlenebileceği böyle bir sistem içerisinde en hızlı ve en esnek çözüm üretilerek hizmetin optimal şekilde sağlanmasına imkan tanımaktadır[55].

2.2.6. E-Lojistik Yazılımları

Lojistik sektöründe kullanılan yazılımlar; elektronik veri değişimi (EDI), barkod, radyo frekanslı tanımlama (RFID), kurumsal kaynak planlama (ERP), depo yönetim sistemleri (WMS), taşıma yönetim sistemleri (TYS), ileri planlama sitemleri (APS), coğrafi bilgi sistemleri (CIS), uydu araç takip sistemleri, sipariş yönetim sistemleri (OMS), intranet ve extranet vb. sistemler olarak sıralanabilir. Lojistik şirketler tüm faaliyetlerinde bu yazılımlardan yararlanma şansına sahiptir.

Tedarik zinciri süreçlerinin gerçek zamanlı izlenebilmesi, verim artışının sağlanması ve müşteri memnuniyetinin artırılmasını sağlamak için ilgili yazılımların kullanılması bir gereklilik olarak görülmektedir. Etkin yazılım uygulamasıyla farklı taleplere ortak kaynaktan çözüm yaratmak ve hızla değişen koşullara ayak uydurmak mümkündür. Bu sayede doğru tahmin ve planlama, sevkıyat hızının artırılması, stok planlamasının efektif hale getirilmesi, yeterli ve tutarlı bilgi tutabilme ve izleyebilme gibi kazançlar da elde edilmektedir[56].

2.2.6.1. EDI (Elektronik Veri Değişimi)

Elektronik Veri Değişimi (EDI), işletmelerin birbirleri ile belge ve bilgi transferlerini standart bir düzen kullanarak bilgisayardan bilgisayara gerçekleştirmelerine imkan veren, lojistik faaliyetlerde sıkça kullanılan bir sistemdir. EDI’nin ilk uygulama alanı da taşımacılık sektörü olmuştur.

EDI bağlı işletmelerin; faturalarının, konşimentolarının, sevk teyitlerinin, yükleme detaylarının ve değiştirmeyi seçtikleri çeşitli bilgilerin değiş-tokuşunu mümkün kılmaktadır[57]. Temel amacı, farklı ortamlarda çalışan uygulama yazılımları arasında belli standartlarda veri transferinin gerçekleştirilmesidir[58].

Ø Artan İletişim ve Birbirine Bağlı Birçok Bilgisayar Sistemi (Networking); Kanal üyelerinin işletme süreçlerine ait güncel bilgileri elektronik ortamda aktarmasıyla, tedarik zinciri boyunca iyileşme sağlanır ve verimlilik artar.

Ø Daha Verimli Ticari İşlemler; Evrak işlemleri ve tekrarları ortadan kalkar, geniş yelpazede işlem faaliyetlerinin dönüş süreleri önemli ölçüde azalır.

Ø Artan Doğruluk; İşlemler derhal bilgisayardan bilgisayara aktarılır. Bilgiler manuel olarak gönderildiğinde hataların olması normaldir, ancak bilgisayardan bilgisayara transferinde hemen hemen olanaksızdır ayrıca bilgilerin sadece bir kez bilgisayara girilmeye gerek kılmaktadır.

Ø Azalan Kanal Bilgi İşlemleri; Tedarik zinciri üyeleri arasındaki bilgi akışının önemli ölçüde hızlanmasını sağlar. Bu hızlanmayla bilgiye ulaşım maliyetleri de azalır.

Ø Hızlı Yanıt; Müşteri ve tedarikçi sipariş işlem süreleri azalır, kanal boyunca güncel bilgi erişimini mümkün kılar.

Ø Artan Rekabet Üstünlüğü; EDI tedarik ağı boyunca envanterin sevk süresini azaltmaya, sermaye harcamalarını azaltmaya, yatırım getirisini arttırmaya ve müşteri hizmetlerinin sürekli ilerleme gerçekleştirmesine olanak sağlar.

2.2.6.2. BARKOD

Barkod, otomatik tanıma/bilgi toplama teknolojisinin temel unsurlarından biridir. Hızlı, doğru ve kolay bilgi giriş yöntemi olan barkodlar, sistemlerin daha ekonomik kullanılmasını sağlar. Hangi ürünün ne kadar sattığı, stok saptanması, yeni siparişin belirlenebilmesi gibi konularda barkodlar büyük kolaylık ve kullanışlılık sunmaktadır[60].

Ø Doğruluk; En doğru bilginin alınmasını sağlar ve kullanıcı hatalarını ortadan kaldırır. Benzer ürünler veya benzer kodlara sahip ürünler arasındaki karışıklığı önler.

Ø Hız; İstenen bilgi manuel şekilde toplanacak bilginin çok üstünde bir hızla ve doğru bir şekilde toplanır. Bu toplanan bilgiler çok hızlı bir şekilde bu bilgileri işleyebilecek, değerlendirebilecek kişilere veya ortama ulaşır.

Ø Ekonomiklik; Doğruluğun artması ve veri giriş hızının yükselmesi ile işçilik maliyeti düşecek sistem daha ekonomik olacaktır.

Ø Kullanışlılık; Barkod ürünlerinin bilgisayara bağlaması ve işletmesi çok kolaydır. Bu sistem ile güvenilir, detaylı, hızlı veriler toplanır. Bu toplanan bilgiler ile sistem daha etkili yönetilebilir.

Kaynak: Tedarik Zinciri Uygulaması, EAN-UCC Sistemi Uygulama Kılavuzu Tanımlama, Numaralandırma ve Barkod Standartları, TOBB, 2000, s.8.

Ticari ürünlerin tanımlanması ve numaralanması ile bu numaraların barkodlarla simgelenmesi, satış noktalarındaki satış işlemlerine olduğu gibi fabrika, dağıtım merkezi, depo gibi ortamlarda malın teslim alınması, envanter yönetimi, mal sevkiyatı gibi bir çok lojistik uygulamaya da doğruluk, kolaylık ve hız kazandırmaktadır. Ticari ürünlerin tanımları, numaraları ve barkodları ticari ürünün hareket ettiği tedarik zinciri içinde ve dağıtım kanalları boyunca gerçekleştirilen satın alma, envanter yönetimi, sipariş verme, satış ve satış noktası operasyonlarında otomasyon yapılmasını sağlamaktadır. Böylece işlemlerin elektronik ortamda gerçekleştirilmesine olanak vermektedir[62].

2.2.6.3. RFID (Radyo Frekanslı Tanımlama)

RFID; cisimleri radyo dalgalarını kullanarak tanımlayan bir sistemdir. Tipik olarak, bir okuyucu ve bir mikroçipte dijital bilgiyi tutan antenden oluşur. Anten mikroçipin bilgisini okuyucuya iletimini sağlar. Okuyucu, aldığı radyo sinyallerini dijital bilgiye dönüştürür. Böylece bilgi bilgisayar sistemine aktarılarak, kullanılacak hale gelir[63].

Son yıllarda lojistik sektöründe teknoloji kullanımında RFID teknolojisinin öne çıktığı görülmektedir. RFID teknolojisi süreç takibinden depo yerleşimine kadar pek çok alanda yararlı olmaktadır. Teknoloji standartlaştıkça, tedarik zinciri yönetiminde daha çok kullanılacaktır. Amaç idari hataların, barkod tarama sırasındaki işçilik kayıplarının, şirket içi hırsızlığın, sevkiyat hatalarının ve stok düzeylerinin azaltılmasıdır[64].

Günümüzde lojistik sektöründe RFID uygulamaları şunları içermektedir[65]:

RFID kullanımı ile lojistik süreçler hızlanmakta ve maliyetler düşmektedir. Üretim ve lojistik süreçlerinde bilgi akışının elle takip edilmesinden kaynaklanan hatalar ve zaman kayıpları da önlenmektedir[66]. RFID; aynı anda tanımlama, sağlam ve kabul edilebilir çalışma mesafesi, görüş açısı gereksinimi olmaması (otomatik okuma) gibi özelliklerinden dolayı tercih edilmektedir. Ancak alternatifleri (örneğin barkod) kadar ucuz bir sistem olmadığından ve bazı sorunlu durumlardan (metal, sıvı vb.) olumsuz etkilenmektedir[67].

Üretici	Lojistik Hizmet Sağlayıcı	Perakendeci
Sipariş yükleme zamanlarında azalma	Daha iyi sipariş teslim oranları	Mağaza içi yerleşimin gerçek zamanlı veriler ile daha iyi yapılması
Sipariş gönderimlerinde doğruluk	Stok daralmasında azalma	Satış noktası etkinliğinin artması, çıkış kontrollerinde doğruluk
Perakendeciden daha iyi tüketici satış verisi sağlanması	Yönetim ve insan hatalarında azalma	Geliştirilmiş ters lojistik faaliyetleri
Düşük sahtecilik	Düşük işçilik gereksinimleri	Raf ve depo seviyesinde daha doğru ve hızlı stok takibi
Tedarikçi stoklarının daha iyi yönetilmesi	Stok izlemede daha az zaman ve daha düşük maliyet	Stok seviyelerinde optimizasyon
Ürün güvenliği için yapılan geri çağrıların kolaylaşması	İş sıralamada daha fazla etkinlik	Tedarikçi ödemelerinin ve yüklemelerinin otomatikleştirilmesi
Daha doğru talep planlama	Etkin operasyonlar ile kapasite artışı	İşçilik maliyetlerinde azalma
Daha düşük güvenlik stokları	Yürütme hatalarından daha az cezai ödemeler	Yeniden kullanılabilir varlıkların daha etkin yönetimi
İşçilerin daha etkin kullanılması		Gri pazarların daha etkin izlenmesi
Yanlış teslimlerin azalması ile daha düşük cezai ödemeler

Kaynak: Alp Üstündağ-Mehmet Tanyaş, RFID Yatırımlarını Etkileyen Faktörler Üzerine Bir Çalışma, www.rfidturkey.com/itu/makale/RFID-3w.pdf-EkSonuç, 10.01.2007.

Tablo 2.6 göstermektedir ki; RFID teknolojisi ile birlikte tedarik zincirinin her aşamasında gerçek zamanlı stok ve lojistik bilgisi üretici, tedarikçi, dağıtıcı ve perakendeciler tarafından paylaşılabilmektedir. RFID uygulamaları ile sağlanan faydalar verimlilik, doğruluk görünürlük ve güvenlik olarak sınıflandırmak mümkündür[68].

2.2.6.4. ERP (Kurumsal Kaynak Planlama)

ERP; şirketin tedarik işlemlerinden satış sonrası müşteri desteğine kadar bütün süreçlerin bilgi teknolojileri ortamında bütünleştirilmesidir. Çok sayıda hammadde, yardımcı madde ve diğer üretim bileşeni kullanan karmaşık işletme yapılarında bilgi teknolojileri yardımıyla kurumsal kaynak planlaması sistemleri verimliliği önemli ölçüde arttırmaktadır[69].

Ø Üretimi standart ve daha hızlı hale getirmek; üretim şirketleri şirketin farklı birimlerinin aynı işi yapmak için farklı bilgisayar sistemleri ve yazılımları kullandıklarını sıklıkla görülür. ERP sistemleri standart bir yöntemle üretim işini otomatik hale getirirler. Farklı sistemlerin, tek ve entegre bir sisteme dönüşmesi, zaman kazandırır, üretimi artırır ve genel yönetim maliyetlerini düşürür.

Ø Stokları azaltmak; ERP üretim işlemini daha pürüzsüz hale gelmesini ve stok kontrol işleminin izlenebilir hale gelmesini sağlar. Böylece stoklar azaltılır, daha iyi planlama sağlanır, ambarda ve üretim yerinde stokların azalmasını sağlar. Bu sayede maliyetler düşüp rakipler karşısında fiyat ve rekabet avantajı sağlanır.

Ø Finansal bilgileri entegre etmek; üst yönetim şirketin karına bakmak istediğinde gerçeği farklı yönleriyle araştırmak zorundadır. Muhasebe kendi sistemine göre kar rakamları verir, satış başka formatta kar bildirir, her birim kendi sistemiyle kara ne kadar katkıda bulunduklarının bilgisini verir. ERP tek bir formatta gerçek rakamları sunar. Kimse itiraz edemez, çünkü herkes ayni sistemi kullanmaktadır.

Ø Müşteri siparişlerini entegre etmek; ERP sistemi siparişin alınmasından başlayıp sipariş kamyona yüklenip fatura kesilene kadar tüm işlemi kontrol eder. Her birimde bulunan ve diğer birimlerle haberleşmeyen farklı sistemler yerine tüm işlemler tek merkezden idare edilir.

Ø Personel işlemlerinde standartlaşma; bazı şirketlerin değişik yerlerde fabrikaları ve büroları vardır. Bunlar farklı İnsan Kaynakları sistemlerini kullanırlar. ERP bunları da standart hale getirir.

Ø Tüm organizasyonun baştanbaşa bütün işlemlerinin bilgisine anında erişim; ERP, önemli işlerin bütünüyle girildiği, kaydedildiği, işlenildiği, izlenildiği ve bildirildiği bir işletme veritabanı sağlar [71].

Bu çerçevede, hangi müşteriye ait siparişin, hangi dağıtım merkezinden karşılanması veya hangi fabrikada üretilmesi gerektiği, tüm fabrikaların malzeme ve hizmet ihtiyaçlarının karşılanmasının uygun olacağı, fabrikaların elinde bulunan makina, malzeme, işgücü, enerji, bilgi ve diğer üretim ve dağıtım kaynaklarının nasıl eşgüdümlü ve ortaklaşa kullanılabileceği anlaşılmaktadır[72].

2.2.6.5. OMS (Sipariş Yönetim Sistemleri)

Lojistik bilgi sistemi temel olarak siparişin yönetimidir. Pazarlama satış ile sipariş yönetimi arasındaki iletişime bağlı olarak döngünün tamamlanması söz konusudur. Diğer bir anlatımla sipariş yönetimi, müşteri hizmet kalitesinin göstergesidir. İstenen düzeyde hizmetin sunulabilmesi için siparişlerin planlanması, alınması, aktarılması, işlenmesi, hazırlanması ve yollanması sırasında bilginin, envanterin ve dokümantasyonun eksiksiz yapılması gerekir [73].

Siparişin istenilen zamanda, istenilen yerde ve istenilen miktarda doğru olarak hazır bulundurulması için, sipariş yönetim sistemleri kullanılmaktadır. Bu sistemlerin sağladığı kazanımlar şu şekilde sıralanabilmektedir:

Ø Müşteri memnuniyet derecesi artar,

Ø Müşteri hata oranları azalır,

Ø İşletme esneklik kazanır,

Ø Sipariş takip kontrolü sağlanır,

Ø Çevrim süreleri kısalır,

Ø Sipariş değişkenliğinin etkisi en aza indirilir.

Ayrıca Sipariş yönetim sistemleri ile teslim edilemeyen mallar, bekleyen siparişler, tükenen stoklar, sipariş karşılama oranları, müşteri memnuniyetleri, satış kayıpları kolayca ölçülebilmektedir[74].

2.2.6.6. WMS (Depo Yönetim Sistemleri)

WMS; depo ve dağıtım merkezlerindeki stok, ekipman, işgücü kaynaklarının ve depolama lojistik süreçlerinin bir bütün olarak yönetimini sağlamaktadır. Kurum içinde yapılan üretim, satınalma, lojistik planlama, sipariş yönetimi ile satış kanalları boyunca yaşanan taleplerin karşılanmasına imkan veren operasyonları yöneten WMS, barkod ve RF iletişim teknolojileri ile birlikte kullanıldığında depolama ve dağıtım lojistik verimini azami seviyeye çıkarabilmektedir[75].

Ø Mal Kabul: Depo planlama, ebat ve ağılıkların listelenmesi, kalite örneklemesi.

Ø Yerleştirme: En iyi stok yerine karar verme işlem süreçleri, uygulanabilir tüm stok türleri için destek.

Ø Ayrıştırma: Çeşitli kategorilere (sipariş, taşıt ya da coğrafi alan) ayırma.

Ø Sevkiyat: Rota kontrol düzenleme, belgeleme, sevkiyat bilgilerinin iletimi.

Ø Yönetim: Depo iş gücü planlama, performans ölçümü, üretim planı, modelleme (yeni ürün için sınıflandırma ya da düzeltmeler), faturalama, palet yönetimi, gümrük raporlama.

Depo yönetim sistemlerinde; bir depodaki bütün ürün ve siparişlerin teslim alma, elleçleme ve depolama faaliyetleriyle ilgi her türlü detay ve bilgi kayıt altına alınır. Buna ek olarak, WMS’de, depoda kaldığı süre boyunca bütün envanterin yeri de net bir biçimde kayıt altında tutulmaktadır[77].

Ø Depo giriş ve çıkış işlemlerinin sürelerini optimize eder ve işlemlerin sayılarını azaltır,

Ø Hareket halindeki ya da duran stokları en iyi şekilde kullanma ve yeni düzenlemeleri uygulamayı sağlar,

Bu sistemin en önemli avantajı; hızlı ve doğru bilgi sağlamasının yanında malların niteliklerinin bozulması halinde geri denetim yeteneğinin bulunmasıdır[79].

2.2.6.7. TMS (Taşıma Yönetim Sistemleri)

TMS; dağıtım sistemlerinin ve çevriminin optimizasyonu ile nakliye sürelerini ve maliyetlerini azaltan, taşıtların ve yüklemelerin eş zamanlı iş takibini yaparak, teslimat programı hakkında müşterilere bilgi veren bir sistemdir[80].

TMS’ne çok önem verilmesinin nedeni, ilk bölümde açıklandığı üzere taşıma maliyetlerinin toplam lojistik maliyetlerinin içinde büyük bir orana sahip olmasıdır.

Ø Dağıtım sisteminin ve çeviriminin optimizasyonu ile nakliye sürelerini ve maliyetlerini azaltır,

2.2.6.8. APS (İleri Planlama Sistemleri)

APS; karar destek ve işletme planlamasından oluşan çok geniş bir sistemdir. İşletmelerin lojistik faaliyetlerinin, verimli şekilde planlanmasına ve yönetilmesine olanak sağlamaktadır. Bu sistem, gerçek zamanlı talep ve/veya tahmin, üretim kapasitesi ve hızıyla ilgili bilgiler, envanter tutma derecesi, tedarikçi teslimat süreleri, ortak maliyetler, vb. işletme üretim ve envanter gereksinimlerine ait kararlar almayı kolaylaştırmaktadır[83].

APS; fonksiyonlar ve işlemler ararsındaki aktiviteleri tanımlarken, tüm lojistik ve tedarik zinciri kararlarındaki bilgi ve koordinasyonu bütünleştirmeyi amaçlar. Sistemin, işlemleri yerine getirmesini ve gelişimini sağlayan 4 faktör vardır[84]:

Ø Müşteri hizmetlerini iyileştirir, siparişi karşılama etkinliğini arttırır,

2.2.6.9. ATS (Araç Takip Sistemleri)

Daha önceki bölümde kısaca anlatıldığı üzere, araç takip sistemleri sayesinde mobil araçların konum (koordinat) ve durum (hız, vb.) bilgilerini grafiksel ve metinsel olarak bilgisayar ekranında görüntülemek ve söz konusu araç(lar) hakkında birçok ayrıntılı konumsal ve veritabanı analizlerini birbirleri ile ilişkilendirerek yapmak mümkün hale gelmektedir. Her türlü kara, hava ve deniz aracının dünya üzerindeki konumlarının, uydular (GPS) yardımı ile sayısal haritalar üzerinde izlenebilmesi olan “Araç Takip Sistemi” kullanıcı taleplerine göre farklı ve esnek uygulamalar içerir. Araçların internet üzerinden online takibi yapılabilir, yada kamuya ait bir aracın konum ve durum bilgileri, araçta bulunan ATS cihazına daha sonra incelenmek üzere kaydedilebilir. Benzeri şekilde, nakliye filolarına, araç kiralama şirketlerine yada turist gruplarına ait araçların hatta, doğa turizmi yapan kampçıların yada hareket eden diğer nesnelerin izlenebilmesi mümkündür. Araçların online takibi alanında konum belirleme (GPS) ve haberleşme (GSM, GPRS) sistemleri ile GIS (Coğrafi Bilgi Sistemi) teknolojisi kullanılarak değişik amaç ve kapsamda birçok farklı çözümler sunmaktadır[86].

Günümüzde artık, GPS sistemlerinin monte edildiği araçlar bilişim imkanları ile donatılmış lojistik merkezlerden takip edilebilmektedir. Modern ulaştırma planlaması “planlayan-uygulayan-talep eden” üçgeninin ortak bir konsensüsü ile oluşturulmaktadır. Ulaştırmayı talep eden, siparişinin hangi koşullarda hangi tip araçlarda hangi ulaştırma türleri ile taşındığının yanı sıra, istediği anda kendisine lojistik firma tarafından tahsis edilen şifre ile bulunduğu yere en yakın internet imkanı ile siparişinin nerede olduğunu izleyebilme imkanına sahiptir. Arzu ettiği takdirde lojistik firma ile koordine ederek, yükün konumunun değişimi için karar verip, yükün pozisyonuna göre maliyet analizi yaparak alacağı kararın etkin bir değerlendirmesini yapabilmektedir[87].

Yeni nesil Araç Takip Sistemlerinde bulunması gereken olmazsa olmaz özellikler aşağıda sıralanmıştır[88]:

Ø Sisteme internet bulunan herhangi bir yerden şifre ile kontrollü olarak erişim sağlayabilen internet tabanlı yazılım,

Ø Aracın sadece hareket ve durma bilgileri dışında çok önemli kontak ve buna bağlı rölanti bilgilerinin de takibi,

Ø Herhangi ek bir donanım ve maliyet gerektirmeyen yazılıma dayalı şok sensörleri ile sürücünün aracı kullanımı hakkında (ani kalkış, sert fren ve savrulma gibi) bilgi üretme,

Ø Çok çeşitli raporlar alabilme (belirlenen tarihler arasında hangi sürücünün hangi araçlarla ne tür ihlaller işlediği gibi), arşivleyebilme. Aracın rotasını, geçmişe yönelik hareketlerini, sensör bilgilerini, iki yönlü mesaj kayıtlarını vb. detay bilgilerine yüksek hızda erişim, harita üzerinde animasyon ve yakınlaştırma olanakları.

Lojistik yönetimi yazılımları her aşamada optimizasyonu maliyet bilgisini de düşünerek gerçekleştirdiği için, tamamlanan projelerde malzeme stoklarında %30-50 azalma, nakliye maliyetlerinde %10-12 azalma, lojistik maliyetlerinde %10-20 azalma, malzeme satın alma fiyatlarında %5-10 azalma, kapasite kullanımında %5-20 iyileşme, sipariş tamamlama oranında %5 iyileşme, tahmin doğruluğunda %20-60 iyileşme, raf ömürlü ürünlerin stoklarında %10-20 azalma sonuçları elde edilmiştir.

2.2.6.10. Intranet ve Extranet Teknolojisi

Intranet, sadece belirli bir kuruluş içindeki bilgisayarları, yerel ağları (LAN) ve geniş alan ağlarını (WAN) birbirine bağlayan ağdır[89]. Klasik ağ yapılarının tüm avantajları, intranet sistemlerinde de geçerlidir. Bunlar; kağıt kullanımın azaltılması, performans kontrolünün ve yönetiminin kolaylığı, şirket bilgilerinin sürekli güncel olması, işletme içi birimlerin birbirlerinin çalışmasından haberdar olmaları vb. olarak sayılabilir. Farklı platformlarda oluşturulan bilgileri tek bir arabirim ile kullanıcılara sunabilmesi, intraneti çekici kılan başka bir özelliktir. Böylece, işletme içinde yapılan tüm çalışmalar kolayca standart bağlanabilir, doğrulukları ve personelin tüketici üzerindeki etkileri daha kolay izlenebilir[90].

Ø İletişim yanında, karşılıklı etkileşim çalışmalarının da kullanıldığı yapılar,

Ø Tüketicilerin ve/veya birlikte çalışan işletmelerin de erişebildiği yapılar.

Extranet sistemleri, iş ortaklarını internet üzerinden birbirine bağlayan ağdır. İnternet ile işletme dahilinde kullanılmakta olan intranet sistemleri arasında bir köprü olarak da tanımlanabilir. Extranet çözümleri, büyük organizasyonların daha önce kullanmakta olduğu EDI sistemlerinin kapsamının genişletilmiş/geliştirilmiş versiyonları olarak ele alınabilir. Extranet sistemlerinin önemli özelliği; veri elde etme ve bunları bilgiye dönüştürüp değerlendirmede tedarik, üretim ve sunum hizmetlerinin her noktasında bir arada değerlendirilebilmesidir[92].

2.2.7. Türkiye’de E-Lojistik Yazılımları Kullanımı

Lojistik sektöründe bilişim kullanımı Türkiye’de yaygınlaşmamış bulunmaktadır. Yazılım kullanımı ile ilgili olarak yapılan bir araştırmaya göre, yazılım kullanımının da oldukça düşük olduğu sonucu ortaya çıkmıştır[93].

Aynı araştırmanın sonucuna göre; lojistik tüm işlemlerde %100 yazılım kullanımı gerektirdiği halde, önemli operasyonlarda bile bu oran %50’nin altında bulunmaktadır. Sektörde operasyonel programlarda bile uygun yazılım kullanmak yerine geleneksel yöntemlerle çalışılmaya çabalandığı görülmektedir. Yurtdışında çokça kullanılan el terminalleri ise, kargo dışında lojistik sektörümüze girmemiş bulunmaktadır[94].

2.2.8. E-Lojistiğin Sağladığı Avantajlar

Ø E-Lojistiği Dış Kaynak Olarak Kullanan İşletmelere Sağladığı Avantajlar:

2.2.9. E-Lojistik Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar

İnternet kullanımının ve alt yapısının gelişememesinden doğan sorunlar nedeniyle, e-lojistik işletmeleri bazı zorluklarla karşılaşmaktadır. Kesintisiz iletişimde bulunması gereken işlemelerin alt yapıyla karşılaştıkları problemler özetlenirse[95]:

Ø Merkez ile bölgeler arasında ki iletişimi sağlayan Frame/Relay hatlarda yaşanan kopukluklar,

Ø Şubelerin internete bağlanmalarında yaşadıkları sorunlar ve iletişim maliyetlerinin yüksek olması,

Ø Özellikle bölgelerde nitelikli bilgi işlem destek elemanlarının bulunamaması.

[1] Aysun Küçükyılmazlar, Elektronik Ticaret Rehberi, İTO 2006-3, Rema Matbaacılık, 2006, s.6.

[2] T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı E-Ticaret Genel Koordinatörlüğü, http://www.e-ticaret.gov.tr/tanim/tanim.htm 13.09.2006.

[3] Önder Canpolat, E-Ticaret ve Türkiye’deki Gelişmeler, T.C. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Hukuk Müsteşarlığı, 2001, s.14.

[4] M. Nusret Sarısakal-M. Ali Aydın, Havacılık ve Uzay Teknolojileri Dergisi, Cilt 1 Sayı 2 Temmuz 2003, s.84, http://www.hho.edu.tr, 23.12.2006.

[5] Küçükyılmazlar, a.g.e., s.13.

[6] Chopra-Meindl, a.g.e., s.394.

[7] Canpolat, a.g.e., s.17.

[8] Recep Baki Deniz, İşletmeden Tüketiciye İnternette Pazarlama ve Türkiye’deki Boyutlar, Beta Yayım, 2001, s.14.

[9] Charles H. Trepper, E-Commerce Strategies, Microsoft Press, 2000, s.9.

[10] A.g.e., s.9.

[11] Ayşen Altun, Elektronik Ticaretin Ekonomik Etkilerinin Gelişmiş Ülkeler ve Türkiye Açısından Değerlendirilmesi, Dumlupınar Üniversitesi SBE Enstitüsü YL Tezi, 2004, s.25.

[12] İbrahim Kırçova, İşletmeler Arası E-Ticaret, İTO Yayınları No: 2001-32, s.36.

[13] Küçükyılmazlar, a.g.e., s.35.

[14] Nuray Korkmaz, Sorularla İnternet ve E-Ticaret Rehberi, İTO, 2002-37, s.77.

[15] Orhan, a.g.e., s.60-61.

[16] Beşli, a.g.e., s.50.

[17] E-Ticaret’in Büyümesine Paralel Olarak Lojistik ve Kargo Sektörü de Büyüyecek,

KARİD Türkiye Kargo Kurye ve Lojistik İşletmecileri Derneği, http://www.karid.org.tr/mainsektor.html, 06.12.2006.

[18] Janice Reynolds, Logistic & Fulfillment For E-Business: A Practical Guide to Mastering Back Office Function for Online Commerce, McGraw-Hill, 2001, s.9.

[19] A.g.e, s.9.

[20] Beşli, a.g.e., s.52.

[21] Bayles, a.g.e., s.3-4.

[22] Atilla Yıldıztekin, Geleceğin Sektörü E-Lojistik, Dünya Gazetesi 06.09.2001,

http://www.atillayildiztekin.com/dergi_ve_gazete_yazilari, 16.09.2006.

[23] Atilla Yıldıztekin, Geleceğin Sektörü E-Lojistik, Dünya Gazetesi 06.09.2001,

http://www.atillayildiztekin.com/dergi_ve_gazete_yazilari, 16.09.2006.

[24] Ross, a.g.e, s.177.

[25] Simens Business Service, http://www.sbs.com.tr/turkce.asp?1=2&2=3&3=4, 02.02.2007.

[26] Andrew J. Berger-John Gattorna, Supply Chain Cybermastery Building High Performance Supply Chains of the Future, Gover Pub Co, 2001, s.80.

[27] John J. Coyle-Edward J. Bardi-C. John Longley, The Management of Business Logistics A Supply Chain Perspective, Thomson South-Western, 2003, s.138.

[28] Tuna, a.g.e., s.198.

[29] Ralf Hieber, Supply Chain Management: a Collaborative Performance Measurement Approach, Vdf Hochshulverlog, 2002, s.8-9.

[30] İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, Yıl: 4, Sayı: 8, Güz 2005/2, s.118.

[31] Guachang Xu, GPS: Theory, Algoritms and Applications, New Y

Gelirleri Arttırır	Rekabet Üstünlüğü Kazanmak İçin Mevcut İlişkileri Arttırır
Mevcut kanalları kolaylaştırma Mevcut kananlarla erişimi hızlandırma Yeni dağıtım kanalları Web tabanlı çapraz satış ve satış arttırma Hedefler için kampanya planlaması ve uygulaması Çapraz pazarlama ve promosyon	Ürün geliştirme için web anketleri ve fokus gruplar Ekip ruhlu müşteri hizmetleri gerçekleştirme Temsilci ve müşteri için internette kişisel deneyim İnteraktif birebir pazarlama
Süreçlerin Verim ve Etkinliğini Arttırır	Hizmetleri Geliştirir
Kanal üyelerinin iş süreçlerinde yeniden yapılanma ve otomasyon sağlar Müşteri hizmeti ve ürün satışlarında otomasyon uygular Elektronik tedarik zinciri bağlantısı kurar Yeni ürün, fiyat, promosyon vb. ye ait bilgi dağılımında otomasyon uygular	· İnteraktif müşteri hizmetleri · İnternet ile bütünleşik çoklu ortam hizmetleri (e-posta, etkileşimli konuşma, vb.)

	Devlet	Firma	Tüketici/Birey/Vatandaş
Devlet (Kamu Kurum ve Kuruluşları)	G2G	G2B	G2C
Firma	B2G	B2B	B2C
Tüketici/Birey/Vatandaş	C2G	C2B	C2C

E-ticaret Uygulamaları	Geri Dönüş Lojistiği Faaliyetleri
-Pazarlama	Kullanılabilir ürün, parça ve materyallerin reklamı Aranan kullanılmış ürün, parça, materyal hakkında bildirim
-Satınalma	Tedarikçi/müşteri için araştırma Satın alma anlaşmalarını yapma Beklenen teslimat hakkında bilgi alma Aranan kullanılmış ürün, parça ve materyal talebine cevap
-Satış	Fiyatlama (örneğin belirli, anlaşmalı, açık artırma) Sipariş süreci Sipariş takibi Müşteri faturalama, toplama ve ödeme
-Satış Sonrası Hizmetler	Ürün takibi Müşteri desteği Müşteri/ürün izleme