Disk Kaynaklarını Paylaştırmak

Microsoft Windows NT sürüm 4 ağ güvenliği, kullanıcılara verilebilecek dört tür yeterliğe dayanmaktadır:

•  Yetenekler Yerleşik gruplara ve bu gruplara atanmaları nedeniyle de kullanıcılara verilen dosya sistem yetenekleri.

•  Haklar Sistemdeki belli işleri yapmak için yetkilendirme. Yerleşik gruplara atanır, ancak yönetici tarafından belli grup ve kişilere de genişletilebilir.

•  Paylaşımlar Ağ üzerindeki kullanıcılara açılan dizinler (klasörler).

•  İzinler Hem kullanıcılara, hem de gruplara verilebilen dosya sistem yetenekleri.

Paylaşım ve İzinlerin Karşılaştırılması

Birbirlerine çok benzermiş gibi görünen paylaşım ve izinler, aslında aynı şey değildir. Paylaşım yalnızca dizinlere uygulanır. Bir dizin (klasör) paylaşılmadığı sürece, ağdaki hiç kimse bu dizini göremez veya ona erişim kazanamaz. Bir dizin bir kez paylaşıldıktan sonra, ağdaki herkes bu dizine, dizindeki tüm dosyalara, tüm alt dizinlere ve onların dosyalarına, varsayılan durumda erişebilir.

Bir FAT oylumunda bir dizin paylaşılabilir ve sonra da paylaşım izinleri biçiminde yeni kısıtlamalar eklenebilir. Bununla birlikte, kısıtlamalar yalnızca dizin (dosya değil) düzeyindedir ve Full Control, Read, Change veya No Access durumları ile sınırlanmıştır.

NTFS oylumlarında, dizinlerin paylaşım izinleri tıpkı FAT oylumlarında olduğu gibidir, ancak bunun ötesinde başka bir izin katmanı daha vardır. Her dizinin, daha kesin sınırlamalara olanak tanıyan bir Security özellik sayfası vardır. Her dosyanın da Security özellik sayfası vardır, dolayısıyla tek tek dosyalar için de erişim kısıtlanabilmekte veya verilebilmektedir. Bu dizin izinleri ve dosya izinleri, ağ üzerinde ve yerel olarak erişimi daha da kısıtlayabilmektedir.

Bir kural olarak, Everyone grubuna Full Control vererek paylaşım izinlerini kendi varsayılan ayarlarında bırakmak en iyi yol olacaktır. Çeşitli izin bileşimlerini, hiçbir gerçek kullanıcıyı etkilemeyecek bilgisayar ve dosyalarda deneyin. Kullanıcılarınız üzerinde en az kısıtlamayla işe başlayın ve yalnızca gerekli olduğunda yeni eklemeler yapın. İşi olabildiğince basit tutun.

Dizinleri Paylaştırmak

Dizinleri paylaştırma yöntemi, nasıl ve nerede oturum açtığınıza bağlı olarak değişir.

•   Etki alanındaki dizinleri paylaştırmak için, Administrators veya Server Op­erators grubunun bir üyesi olarak etki alanı denetçisine oturum açın.

•     Yerel bilgisayar üzerinde dizinleri paylaştırmak için, Administrators veya Power Users grubunun bir üyesi olarak bir üye sunucuya veya Microsoft Windows NT Workstation ile çalışan bir bilgisayara oturum açın.

•    Server Manager kullanarak dizinleri uzaktan paylaştırmak için, Administra­tors yerel grubunun üyesi olarak bir etki alanı hesabına oturum açın.

Bir dizini paylaştırmak için gereken adımlar oldukça basittir:

1.      Explorer’ i açın ve paylaştırmak istediğiniz dizine farenin sağ düğmesiyle tıklayın.

2.      Açılan menünden Sharing’ i seçin; sonra da açılan özellikler sayfasından Sharing’ e tıklayın.

3.      Shared As seçenek düğmesine tıklayın bir paylaşım adı görünecektir. Bu adı kullanabilir veya yenisini yaratabilirsiniz.

4.      Yalnızca bir lisans kısıtlaması veya erişimi sınırlayan başka bir kısıtlama varsa, maksimum kullanıcı sayısını girin. Diğer kullanıcılar yararına bir paylaşım hesabını boşaltmak için, kullanıcıların açıkça paylaşımı durdurmaları gerektiğini ve genellikle de bunu unuttuklarını aklınızdan çıkarmayın.

5.      Varsayılan durumda, paylaşım Everyone grubuna tam denetim verir. Erişimi kısıtlamak için Permissions düğmesine tıklayın.

6.      Bitirdiğinizde OK’ e tıklayın.

Paylaşılan Bir Dizine Yeni Bir Paylaşım Eklemek

Tek bir dizin birden fazla düzeyde paylaşılabilir (yani, kendisine atanmış birden fazla paylaşım olabilir). Örneğin, bir paylaşım Administrators için tam denetim içerebilir ve başka bir paylaşım da diğer kullanıcılar için daha kısıtlayıcı olabilir. Her paylaşımın benzersiz bir adının olması gerekir.

Bir dizine yeni bir paylaşım eklemek için, Explorer’ da dizini bulun ve farenin sağ düğmesiyle tıklayın. Açılan menünden Sharing’ i seçin. Açılan iletişim kutusunda New Share’ e tıklayın. New Share iletişim kutusunda , Share Name metin kutusuna yeni paylaşım adını girin. Gerekiyorsa bir kullanıcı limiti saptayın. Erişimi kısıtlamak için Permissions düğmesine tıklayın. Paylaşılan dizinin, varsayılan durumda Everyone grubuna tam denetim verdiğini unutmayın.

Bir Dizin Paylaşımını Sonlandırmak

Bir dizin paylaşımını sonlandırmak için, Server Manager’ ı açın ve dizinin bulunduğu bilgisayarı seçin. Computer menüsünden Shared Directories’ i seçin. Oradan da dizini seçin ve Stop Sharing’ e tıklayın.

Eğer paylaşımını durdurmak istediğiniz dizine o anda bir kullanıcı bağlı ise, bir iletişim kutusu görünecektir. Veri kaybını önlemek için Cancel düğmesine tıklayın ve bu dizinin artık kullanılmadığından emin olun.

Yönetsel paylaşımlar nelerdir?

Bir bilgisayarın paylaşım listesinde, paylaşım adlarında dolar imi ($) olan ve yeniden yaratamayacağınız bazı paylaşımlar göreceksiniz. Bunu yönetsel paylaşımlar (administrative shares) olarak bilinir ve yüklenmiş olan işletim sisteminin bir parçasıdırlar. Bilgisayarın yapılandırmasına bağlı olarak, söz konusu yönetsel paylaşımların hepsi veya bazıları bilgisayarda var olabilir. Bunları değiştirmeye veya silmeye kalkmayın. Farklı yönetsel paylaşımlar ve anlamları şöyledir:

•   ADMIN$ Bilgisayarın uzaktan yönetimi sırasında kullanılır. Yol, her zaman Windows NT’ nin yüklenmiş olduğu dizinin (yani, sistem kökü) konumudur. Yalnızca, Administra­tors, Backup Operators ve Server Operators grupları bu paylaşıma bağlantı yapabilirler.

 •   driveletter$  Adlandırılmış sürücünün kök dizin olarak kullanılır. Yalnızca, Administra­tors, Backup Operators ve Server Operators grupları bu paylaşıma bağlantı yapabilirler.

•   IPC$ Bilgisayarın uzaktan yönetimi sırasında ve paylaşılan kaynakları görüntülerken kullanılır. Ağ iletişimi açısından gereklidir.

•   NETLOGON Windows NT Server çalıştıran bir sunucunun etki alanları için oturum açma yazısı (domain logon scripts) oluşturması surecinde Net Logon hizmeti tarafından kullanılır. Bu kaynak yalnızca sunucular için sağlanır, Windows NT is istasyonları için değil.

•    PRINTS Paylaşılan yazıcıları desteklemek için kullanılır.

• REPLS Bir sunucu, çoğaltma gönderim sunucusu (replication export server) olarak        kullanıldığında yaratılır. 

Paylaşım izinleri

Bir paylaşım izni, paylaşılmakta olan dizin için maksimum erişim düzeyini saptar. Paylaşılan dizinler için Security özellik sayfalarında atanmış olan izinler, paylaşım izinlerinden daha kısıtlayıcı olabilirler ancak izni genişletemezler. Paylaşım izinleri, kişisel kullanıcılara, gruplara ve Everyone, System, Interactive, Network ve Creator Owner gibi özel kategorilere atanabilirler;

Paylaşım izinleri  

No Access                        Dizine ve onun dosyaları ile alt dizinlerine yapılacak tüm erişimi engeller. Sahip, her zaman erişimini korur. (Bu bölümdeki "Sahiplik ve Çalışması" başlıklı kısma bakınız.)

Read                     Dosya ve alt dizin adları ile dosyalardaki verinin görüntülenmesine ve uygulamaların çalıştırılmasına olanak tanır.                                

Change                                Read erişimine izin verir ve buna ek olarak, paylaşılan dizine dosya ve alt dizinler eklenmesine, dosyalardaki verinin değiştirilmesine ve dosyalar ile alt dizinlerin silinmesine olanak tanır.

Full Control                Change erişimine izin verir ve buna ek olarak, izinlerin değiştirilmesine (yalnızca NTFS oylumları) ve sahipliğin alınmasına (yalnızca NTFS oylumları) olanak tanır.

Paylaşım izinlerini Yerel Olarak Atamak

Bir paylaşım iznini atamak için dizine farenin sağ düğmesiyle tıklayın ve açılır menüden Sharing’  seçin. Security sekmesine tıklayın ve sonra Permissions düğmesine tıklayın. iletişim kutusunun altındaki açılır listeden, atamak istediğiniz erişim türünü seçin. Bu tür erişime sahip olan kullanıcıların listesinden kişi veya grupları ekleyip kaldırmak için Add veya Remove düğmelerini kullanın.

Paylaşım İzinlerini Uzak Bir Konumdan Atamak

Server Manager kullanarak bir etki alanı denetçisinden de paylaşım izinleri atayabilirsiniz. Start menüsünden Programs’ ı seçin. Sonra da Programs’ dan açılan menülerden Administrative Tools ve Server Manager’  seçin. Bilgisayarı seçin ve sonra da Computer menüsünden Shared Directories’  seçin. Shared Directories penceresinde paylaşım ekleyebilir, paylaşıma son verebilir ve Properties düğmesiyle paylaşım izinlerini doğrudan atayabilirsiniz.

Paylaşılan Dizin ve Sürücüleri Eşlemek

Kullanıcılar belirli bir paylaşılan dizini bulmak için Network Neighborhood’ un çeşitli pencerelerini gezdikten sonra, çift tıklayarak klasörü açıp içeriğine erişim kazanabilirler. Daha kolay yoldan erişim istiyorsanız, dizine farenin sağ düğmesiyle tıklayın ve masa üstüne sürükleyin. Fare düğmesini bıraktıktan sonra, açılır menüden Create Short­out Here komutunu verin.

Bununla birlikte, sık kullanım için, Explorer’ da (veya My Computer’ da) basitçe başka bir yerel sürücü gibi görünecek şekilde dizin veya sürücü eşlemesi basit bir yol olacaktır.

^NOT

Bir sürücü eşlemesi tek ve önemli bir açıdan, bir kısa yolları daha iyidir. Eski  16-bit programlarınız Network Neighborhood’ u tanımayacak ve bilgisayarınız dışında hiçbir yerde dosya açıp kaydetmeyecektir. Ancak bir sürücüyü eşlediğinizde, program güzel işbirliği yapacaktır, çünkü diğer bilgisayardaki sürücü artık (en azından programa) yerel olarak görünecektir.

Bu bağlantıları kullanıcılar için siz de saptayabilirsiniz, kendileri de yapabilirler. Bu is şöyle yapılır:

1.      Network Neighborhood simgesine çift tıklayın ve istediğiniz paylaşılan kaynağı bulun.

2.      Nesneye farenin sağ düğmesiyle tıklayın ve açılan menüden Map Network Drive’  seçin. Görünen bir sonraki iletişim kutusunun üç seçeneği olacaktır:

•   Drive Yerel bilgisayardaki yeni sürücü veya dizine atanacak olan harftir.

•  Connect As Eşlemekte olduğunuz kullanıcı hesabını belirler. Eğer söz konusu hesap, bilgisayardaki geçerli kullanıcının hesabı ise bu alanı boş bırakın.

•  Reconnect at Logon Kullanıcı kaynağın fiziksel olarak yer aldığı bilgisayara oturum açtığında bağlantının otomatik gerçekleşmesi için bu kutuya tıklayın.

3.   Uygun bilgiyi girin ve bitirdiğinizde OK’ e tıklayın.

Eşlenmiş Kaynaklardan Bağlantıyı Kesmek

Bir sürücü veya dizin eşlemesini kaldırmak için, sürücü simgesine farenin sağ düğmesiyle tıklayabilir ve açılır menuden Disconnect’ i seçebilirsiniz.

Dizin ve Dosya İzinleri

Bir NTFS oylumunda, izinleri dosya düzeyine kadar belirleyebilirsiniz. Yani, aynı dosya için bir kullanıcıya salt-okunur erişimi, bir başkasına tam denetim verebilir, diğer kullanıcıların ise her tür erişimini engelleyebilirsiniz.

Sisteminizi her zaman, mümkün olan en basit izin dizileriyle çalıştırın. Olabildiğince az sayıda kısıtlama atayın ve bunları da kişilere değil, gruplara atayın. Kaçınılmaz olmadıkça dosya temelinde izinler vermeyim.  

Kullanılabilir izinler

Windows NT Server’ in, belli erişim türlerinin bileşimleri olan standart izin dizileri vardır. izinler ve kısaltmaları şunlardır:

Read (R)              Execute (X)

Write (W)             Change Permissions (P)

Delete (D)            Take Ownership (O)

Dizin izinleri

No Access None            Kullanıcının dizine erişimi yoktur.

List (RX)                       Kullanıcı, dizini ve dizindeki dosya adlarını görüntüleyebilir ve diğer dosya adlarını görüntülemek için bir alt dizine geçebilir.

Read (RX)                      Kullanıcı dizindeki dosyaları okuyabilir ve uygulamaları çalıştırabilir.

Add (WX)                       Kullanıcı dizine dosyalar ekleyebilir ancak dizindeki dosyaların içeriğini okuyamaz veya değiştiremez.

Add & Read (RWX )        Kullanıcının dizin için Read ve Add izinleri vardır.

Change (RWXD)        Kullanıcının Read ve Add izinleri vardır; ayrıca dosyaların içeriklerini değiştirebilir ve dosyaları silebilir.

Full Control All         Kullanıcının Read, Add ve Change izinleri vardır; ayrıca izinleri  değiştirebilir ve dosyaların sahipliğini alabilir.

Dosya izinleri

No Access (None)           Kullanıcının dosyaya erişimi yoktur.

Read (RX)                        Kullanıcı dosyayı okuyabilir ve eğer bir            uygulamaysa dosyayı çalıştırır.

Change (RWXD)             Kullanıcı dosyayı okuyabilir, değiştirebilir veya silebilir.

Full Control(All)                Kullanıcı dosyayı okuyabilir, değiştirebilir, silebilir, dosya için izinler atayabilir ve sahipliğini değiştirebilir.

İzinlerin Çalışması

Siz herhangi bir karşı harekette bulunmazsanız, paylaşılan bir dizin içindeki dosya ve alt dizinlerin izinleri, paylaşımla aynı olacaktır. Hem dizinler, hem de dosyalar için izinler şu varlıklara atanabilirler:

•   Yerel gruplar, genel gruplar ve tek tek kullanıcılar

•   Güvenilen etki alanlarından genel gruplar ve tek tek kullanıcılar

•   Everyone, Creator Owner ve Interactive gibi özel gruplar

izinlerin önemli karakteristikleri şöyle özetlenebilir:

•   Varsayılan ayar olarak, alt dizinler ve dosyalar, izinlerini içinde bulundukları dizinden miras alırlar. Bununla birlikte, ne dosyalar ne de alt dizinler paylaşım izinlerini miras alamazlar.

•   Kullanıcılar, yalnızca kendilerine izin verildiğinde veya böyle bir iznin atanmış olduğu bir grubun üyesi olduklarında, bir dizine veya dosyaya erişim kazanabilirler.

•   İzinler birikimlidir, ancak No Access, iskambildeki koz gibidir. Örneğin, Teknik Yazarlar grubunun bir klasöre Read erişimi varsa ve Proje grubunun da bu klasör için Change izni varsa ve eğer Çağlar her iki grubun da üyesi ise, daha yüksek düzeydeki izne yani Change iznine sahip olacaktır. Ancak, Teknik Yazarlar grup izni No Access olarak değiştirilirse, Proje grubunun bir üyesi olarak yüksek bir erişim düzeyine sahip olsa da, Çağlar klasörü kullanamayacaktır.

•   Bir dosya veya dizini yaratan kullanıcı, o dizin veya dosyanın sahibi olur ve bu dosya veya dizine erişimi denetlemek için izinler de saptayabilir.

•   Bir yönetici, herhangi bir dosya veya dizinin sahipliğini alabilir, ancak bu sahipliği başka birine aktaramaz.

İzinler, Windows NT Server’ ın bir parçası olan özel grup ve varlıklara verilebilir.

Everyone Bu grup, güvenilen (trusted) etki alanlarındaki konuk ve kullanıcıları da içerecek şekilde, ağın varolan ve gelecekteki kullanıcılarının hepsini temsil eder. Everyone grubuna hem dizin hem de dosya izinleri atayabilirsiniz.

System Bu varlık işletim sistemini temsil eder. Yükleme sırasında, başlangıç izinleri System kategorisine atanır. Belli bir sistem hizmeti özel bir erişim iznini gerektirmedikçe, System’ a izinler atamanız hiçbir zaman gerekmeyecektir.

Interactive Bu grup, sunucuda yerel olarak oturum açan kullanıcıların hepsini temsil eder.

Network Bu grup, ağ üzerinden bir dosya veya dizine erişimi olan kullanıcıların hepsini içerir. Buna zıt kimlik Interactive’ dir. Örneğin, Eğer Çağlar ağ üzerinden bir dizine erişim kazanırsa. Network izinleri uygulanır. Ancak eğer. Çağlar sunucuda oturum acarsa, Interactive izinleri uygulanır.

Creator Owner Bu grup, bir dizin içinde bir dosya veya alt dizin yaratan herkesi temsil eder. Bu grup için izinler yalnızca dizinlere atanabilir. Bundan dolayı,eğer Creator Owner’ a izinler atarsanız, bir dosya veya dizin yaratan herkese bu izinler verilecektir.

Dizin İzinleri Atamak

Ağdaki bir NTFS oylumunda bir dizini paylaştırmadan önce, bu dizin için tüm izinleri atayın. Dizin izinlerini atadığınızda, dizindeki tüm dosya ve alt dizinler için de izinler atamakta olduğunuzu unutmayın.

1.      Explorer’ da dizine farenin sağ düğmesiyle tıklayın ve görünen açılır menüden Properties’ i seçin.

2.      Security sekmesine, sonra da Permissions’ a tıklayın.

3.       Dizin için izni olan kullanıcı veya gruplar listesinden bir kişiyi veya grubu kaldırmak için, adı seçin ve Remove düğmesine tıklayın.

4.      Dizin için izinleri olan kullanıcı ve grupların listesine bir kişi veya grup eklemek için Add düğmesine tıklayın.

Bu iletişim kutusundaki seçeneklerin dökümü şöyledir:

•   List Names From Çoklu etki alanlarından veya (yerel bir iş istasyonu söz konusu ise) yerel kullanıcılardan seçim yapabilirsiniz.

•   Names Başlangıçta liste, tüm grupları ve Windows NT Server’ da kullanılabilen tüm özel sistem varlıklarını içerir. Eklemek istediklerinizi seçin ve sonra da Add düğmesine tıklayın.

•  Show Users Tek tek kullanıcı adlarını görmek için Show Users düğmesine tıklayın. Bu adlar listenin sonunda olduklarından, görebilmek için sayfayı kaydırmanız gerekecektir.

•    Members Bir grubun üyelerini görebilmek için grubu seçin ve Members düğmesine tıklayın.

•   Search Özel bir kullanıcı veya grubu göremiyorsanız, Search düğmesine tıklayarak, bir kişi veya grubu arayabileceğiniz Find Account iletişim kutusunu açın.

•   Add Names Dizin izinleri listesine eklemek istediğiniz grup ve kişileri seçtikten sonra Add düğmesine tıklayın; bu adlar, Add Names kutusunda görünecektir.

•   Type of Access Eğer, dizin izinleri listesine eklemekte olduğunuz tüm kişi, grup ve sistem varlıklarının izin düzeyi aynı olacaksa, Type of Access açılır liste kutusunda o izni seçin.

5.      Bitirdiğinizde OK’ e tıklayın; dizin izinleri listesine eklemiş olduğunuz yeni adları gösteren Directory Permissions iletişim kutusu açılacaktır. Her adla birlikte, paylaşıma atanmış olan her standart paylaşım izninin yanında iki dizi kullanıcı ve grup izni gösterilecektir. İlki dizin izinleri, ikincisiyse dizin için dosya izinleridir.

6.      Tek bir kişi veya gruba atanmış izinleri değiştirmek için, kişi veya grubun adını seçin, görünen açılır listeden o kişi veya grup için istediğiniz erişim türünü seçin ve sonra da OK’ e tıklayın.

Dosya İzinleri Atamak

Dosya izinleri de dizin izinleriyle aynı yollardan atanırlar. Ancak dosya izinlerini atarken akılda bulundurulması gereken iki kılavuz vardır:

•     İzinleri kişilere değil gruplara atayın.

•   Yerel gruplar yaratın ve dosya izinlerini doğrudan kişisel kullanıcılar yerine bu yerel gruplara atayın.

Dosya izinleri ve Anlamları

X = izin verilen kullanım

Özel Erişim İzinleri

Su ana kadar ele aldığımız izin çeşitlemelerinin yeterli olmadığı durumlarda, dosya veya dizinler için özel erişim izinleri atayabilirsiniz. Directory Permissions veya File Permissions iletişim kutularında kişi veya grubun adını, sonra da Type of Access açılır listesinden Special Access’ i seçin. Bu,  Special Directory Access iletişim kutusunu açacaktır.

Tablo da ki özel erişim izinlerinin dizinler üzerindeki etkilerini göstermektedir. Arka sayfadaki Tablo da ki ise özel erişim izinlerinin dosyalar üzerindeki etkilerini göstermektedir.

Dizinler İçin Özel Erişim İzinleri

X = izin verilen kullanım

Dosyalar için özel erişim İzinleri

X = izin verilen kullanım

Sahiplik ve Çalışması

Gördüğünüz gibi, yalnızca Administrators ve diğer bir kaç seçme grubun üyeleri izinler verebilir ve değiştirebilir. Bunun tek bir istisnası, söz konusu dosya veya dizinin sahibidir. NTFS bölmesi üzerindeki her nesnenin bir sahibi vardır ve o da dosya veya dizini yaratan kişidir. Sahip, dosya veya dizine erişimi denetler ve istediği herkesi dışarıda bırakabilir.

Klasörüne kimin erişebileceğini görmek için Sevgi klasöre farenin sağ düğmesiyle tıklar, Properties’ i seçer ve sonra da Security sekmesine tıklar. Permissions’ a tıkladığında görünüşe göre, ağdaki herkesin Sevgi’ nin özel dosyası üzerinde hakkı var. Ancak klasörün sahibi Sevgi olduğundan, Cre­ator Owner dışındaki herkesi listeden kaldırabilir ve böylece klasör yalnız kendisinin olur.

Aslında ağdaki hiç bir şey tamamen yöneticinin denetimi dışında kalamaz. Klasörün durumu ne olursa olsun, yönetici, farenin sağ düğmesiyle klasöre tıklayıp, açılır menüden Properties’ i seçer ve ekrana gelen Properties iletişim kutusunun Security sayfasındaki Ownership’ e tıklarsa, sahipliği alabilir. Sevgi bir kez daha oturum açtığında, klasörüne artık hiçbir şekilde erişemeyeceğini keşfeder.