E-HUKUK

Elektronik ticareti yaygin bir sekilde kullanilma egilimi , bugün hukuk sistemlerinin dayandigi ,kagit üzerinde yazili belgelendirme konusunun gözden geçirilmesi geregini ortaya koymaktadir.Bu husus borçlar hukuku,ticaret hukuku ve usul hukukunun bazi kurallarinin yeniden düzenlenmesini gerekmektedir.

Bu ve bunun gibi konular elektronik ticaretin dogrudan baglantili oldugu hukuki konular arasinda yer almaktadir.
Diger yandan elektronik ticaretin var olmasi ve sürdürebilmesi için güven tesis edici bir alt yapi ve bununla ilgili teknolojilerin olusturulmasi , bu alt yapiya erisim ve kullanma,standardlar,elektronik ticaretin doguracagi ekonomik ve sosyal konular,küçük ve orta ölçekli isletmelerin (KOBI’lerin) konumu,elektronik ticaretin ülkede ve evrensel düzeyde yayginlastirilmasinin saglanmasi yine hukuki kurallara konu olabilmekle birlikte,hukukla dolayli olarak baglantili konular arasinda yer almaktadir.

KLASİK HUKUK İLE BAŞLIKLAR

Borçlar Hukukunun,elektronik ticaret açisindan irdelenerek yeniden düzenlenmesi gereken alt basligi sözlesmeler ile ilgili hükümlerdir.
Özellikle yazili olarak yapilmasi öngörülen sözlesmelerde imzanin aranmasi , elektronik ticaretin yapilmasinda yeni bir imza türü ortaya çikmistir . Elektronik imza da adi verilen ve etkin bir sekilde kullanimi , dogrulama ve belgelendirmeyi temin etmek üzere,yeni bazi kurumlarin dogmasina da yol açacak olan bu imza türüne , ülkelerin borçlar kanunlari içinde açik bir sekilde yer verilmesine ihtiyaç duyulmaktadir.

A-Usul Hukuku

Türk hukukunda oldugu gibi,bazi hukuki iliskilerin varligini,yazili olarak ispat sartina baglayan hukuk sistemlerinde,ispat amaciyla gösterilecek deliller arasinda elektronik ortamda yapilmis sözlesmeler yer alabilecek mi sorusu önemli bir usul hukuku problemi olusturmaktadir.

Elektronik imzanin , borçlar kanunu ve usul kanunlarinda hukuken taninmasi bu sorunlari bertaraf edecektir.

Gerek Borçlar Kanunlari , gerek Usul Kanunlari’nda degisiklik yaparken , üzerinde durulmasi gereken husus ; geleneksel kagida dayali belgelerde aradigimiz “yazililik,imzali olmak , asli olmak ” gibi sartlarin gerçek fonksiyonlarinin ne oldugunu sormaktir.Yine ayni sekilde , elektronik ticaret teknikleri ile bu fonksiyonlarin nasil yerine getirilecegini arastirmaktir.

Kagida dayali belgelerde aranan:
- Hukuki bütünlük arz etmek,
- Degismeden kalabilmek,
- Çogaltilabilmek,
- Imza ile orijinallik kazanabilmek,
- Kamu mercilerince kabul edilebilir formda olmak.

gibi özellikler , gerekli teknik ve hukuki sartlar yerine getirilerek (açik ve gizli anahtarlar,onay kurumlarinin tesisi gibi) elektronik imza ile saglanabilirse , bu imzanin hukuken taninmasini temin edici , Borçlar Kanunu ve Usul Kanunu degisikliklerini yapmak zor olmayacaktir.


B-Ticaret Hukuku

Ticaret Kanunlari’nda tacirlerle ilgili olarak defter tutma yükümlülügü ve bu defterlerin,tacirler arasi uyusmazliklarda delil olma özelligi ,yine yukarida sözü edilen fonksiyonel yaklasim çerçevesinde yeniden degerlendirilmesi gereken konular arasindadir.

C-FIKRI ve SINAI HAKLAR HUKUKU

Elektronik ortamda baski ve çogaltimin kolayligi,içerige erisimin basitligi ve maliyetsiz olusu,elektronik iletinin içerigi içinde yer alan sanal ürünler üzerindeki fikri ve sinaî haklarin,fiziki ortamdakinden daha farkli bir koruma yöntemine ihtiyaci olup olmadigi sorusunu gündeme getirmistir.

Elektronik ortamda ihlal bakimindan fikri ve sinai haklar:
- Ilim ve edebiyat eserleri (ki bilgisayar prgramlarini da kapsamaktadir).
- Müzik eserleri,
- Sinema eserleri,
- Güzel sanat eserleri,
- Islenmeler (veri tabanlarini da içermektedir) üzerindeki haklar;
- Komsu hak basligi altinda icraci sanatçi ,fonogram yapimcisi ve yayin organlarinin haklarini,
- Sinai hak grubu içinde ise , markalar üzerindeki haklari yakindan ilgilendirmektedir.

Bu haklarin hak sahibine verdigi inhisari nitelikli çogaltma , yayma gibi haklarin elektronik ortamda ihlalinin kolayligi nedeni ile asagidaki önerileri vurgulamak yerinde olacaktir:

a- Bu haklari taniyan ve etkin yaptirimlar içeren yasal düzenlemelerin varligi,
b- Lisans sözlesmelerinin yapilmasi sirasinda Internet unsurunun da dikkate alinmasi,
c- Koruma açisindan sadece yasal düzenlemelerle çözüm aramaktan ziyade,teknik koruma mekanizmalarinin (sifreleme gibi,kopyalamayi önleyici çiplerin donanimlara yerlestirilmesi gibi) gelistirilmesi,
d- Teknik koruma mekanizmalarinin bertaraf edilmesinin suç olarak düzenlenerek,bunun cezai yaptirima baglanmasi,
e- Elektronik iletisimin cografi sinir tanimama özelligi nedeniyle,bu haklarin tanimi,korunmasi ve yaptirimlari açisindan evrensel düzeyde mutabik kalinan ilkelerin uluslar arasi düzenlemelerde yer almasi,bu düzenlemelere devletlerin taraf olmasi,
f- Uluslar arasi sözlesmelere katilimda karsilasilacak sorunlar dikkate alinarak,uluslararasi düzeyde yeknesakligi saglayacak ve ülke kanunlarinin hazirlanmasinda örnek alinacak model kanunlarin , sayginligi ve etkinligi tartismasiz olan uluslar arasi kuruluslarca hazirlanmasi bu öneriler arasinda yer almaktadir.


D-Vergi Hukuku

Elektronik islemlerin vergilendirilmesi konusunda üzerinde mutabik kalinan husus;bu islemlerin , fiziki dünyadaki islemler gibi vergilendirilmesi ; yeni gümrük vergileri veya dahili vergilerin takdim edilmemesidir.
Bu konuda alti çizilen 2 husus;vergi düzenlemelerinde yasal açikligin saglanmasi ve fiziki dünyadaki klasik islemler dikkate alindiginda bunlara nazaran ayirimcilik yapilmamasidir.


E-Rekabet Hukuku

Hukuki düzenlemelerde rekabet düzeninin kendisi,bu düzeni bozucu nitelikteki sözlesmelere,uyumlu davranislara ve kararlara karsi korunmustur.Hukuk düzenleri,egemen durumda olan bir isletmenin bu konumunu kötüye kullanilmasini da yaptirima baglamistir.
Elektronik ticaretin yukaridaki yaklasim çerçevesinde Rekabet Hukuku ile baglantisi iki noktada gerçeklesmektedir:Bunlardan ilki,e-ticaretin üzerinde cereyan ettigi telekomünikasyon alt yapisinin rekabete açilmasi ile ilgilidir.Bu alt yapi içerisinde ,rekabet hukuku açisindan bes grup aktör yer almaktadir.Bunlar;alt yapi ve iletisim agi kuruculari ve isleticileri , cihaz ve malzeme üretenler,yazilim üreticileri ve hizmet sunuculardir.Bu aktörlerin lisans sözlesmelerinde ve genel olarak bu sektördeki davranislari , olusturduklari meslek birliklerinin kararlari , egemen konumda olanlarin (kamu iktisadi kurulusu niteliginde olsalar dahi-T.Telekom A.S. gibi) bu konumlarini kötüye kullanmalari,alt yapiyi olumsuz etkileyeceginden ; sonuç , elektronik ticaretin zarar görmesi olacaktir.Bu nedenle alt yapi ile ilgili rekabet kurallarinin ve ilkelerin özel bir düzenlemede yer almasi gerekmektedir.

E-Ticaret’in Rekabet Hukuku ile baglantili oldugu 2.husus,yukaridaki alt yapi üzerinde mal ve hizmet ticareti yapan gerçek ve tüzel kisilerin , rekabeti bozucu anlasma , uyumlu davranis,


CEZA HUKUKU İLE KONU BAŞLIKLARI

Ceza hukuku özel hukuka nazaran yorum kurallarinin en az uygulandigi hukuk dalidir.Yargiç olayda , kanunda sayilan suç tipine uygunlugu ararken ; tipe uygun eyleme de kanunda öngörülen cezayi vermek durumundadir.Kanunda tipi tanimlanmayan eylemler için , özel hukuk da geçerli olan yorum kurallarindan yola çikarak ; nihai asamada ,kendisi kanun koyucu olsaydi ne kural vaz’edecek idi ise bu çerçevede karar veremez.Kanunsuz suç ve ceza olmaz ilkesi ile ifade edilen bu yaklasimin , elektronik ortamdaki eylemler açisindan da önemli bulunmaktadir.
Yürürlükteki ceza kanunlarinda veya ceza hükmü tasiyan özel kanunlardaki suçlarin , elektronik ortamda islenmesi halinde dikkat edilmesi gereken hususlari , asagidaki sekilde vurgulamak mümkündür:

• Suçun , kanunda tanimlanan unsurlari arasinda , suçun islendigi ortamin açikça sayilip sayilmadigi,

• Açikça saymanin olmadigi hallerde , yorum imkani veren “gibi” türünden ifadelerinin kullanilip kullanilmadigi ,

irdelenmesi gereken noktalar arasindadir.

Ceza hükmü tasiyan tüm özel suç tipleri , elektronik ortamda islenebilirlik ve somut olayin , kanundaki tipe uygunlugu irdelemesinden geçirilmelidir.
Ceza hukukunun duyarlik gösterdigi önemli bir konu da müstehcen yayinlar ve çocuklarin bu yayinlarda kullanilmasidir.Bu konu hem uluslar arasi isbirligini , hem de ulusal düzenlemelerin gözden geçirilmesini gerektirmektedir.
Ceza kanunlarinin ülkeselligi prensibi nedeni ile suçun islendigi yer,islendigi zaman gibi genel nitelikli prensiplerin , elektronik ortamda islenebilen suçlar açisindan tekrar incelenmesinde yarar bulunmaktadir.
Dolayli vergilerden katma deger vergisinin (KDV) alinmasi açisindan KOBI’lerin , kaldirabileceklerinden daha agir bir yük altina sokulmasini önleyici tedbirlere ihtiyaç bulunmaktadir.
Ticari ve teknolojik gelismelerin isigi altinda ; dogrudan vergilendirme yaklasiminda kullanilan , ikamette veya kaynakta vergilendirme kavramlarinin yeniden incelenmesinde yarar bulunmaktadir.
 

---