BAKTERİLER

Bakteriler ancak güçlü bir mikroskopla görülebilen çok küçük canlılardır. Bu tek hücreli canlıları ilk kez 1680’de Antonie Van Leeuwenhoek gözlemlemiştir. Hollandalı bir kumaş tüccarı olan Leeuwenhoek’un en büyük merakı, çıplak gözle görülemeyecek kadar küçük nesneleri kendi yaptığı merceklerle incelemekti. Bazıları topluiğne başı büyüklüğünde olan bu küçük, ama güçlü mercekler nesneleri 200 kez büyütebiliyorlardı. Leeuwenhoek bu merceklerle önce durgun sudaki küçük hayvancıkları, ardından daha da küçük olan bakterileri görmeyi başardı. Daha sonra kendi tükürüğündeki bakterileri gözlemleyerek şekillerini çizen Leeuwenhoek, böylece yepyeni bir alemi, gözle görülemeyen canlıların dünyasını keşfetmiş oldu.

Bakteriler ne bitki ne de hayvandır. Bütün bakteriler son derece küçüktür. 10 bin tanesi yan yana dizildiğinde uzunlukları yaklaşık 2.5 cm yi bulur. Gene de bu bakteri dizisini kolay kolay göremezsiniz çünkü bu minik canlıların çoğu renksizdir. Bu yüzden bakterileri mikroskopta inceleyebilmek için, ortama özel boyalar katarak renklendirmek gerekir. Bakteriler mikroskop altında genellikle küre, çomak ya da silindir biçiminde görülür. Son yıllarda bu üç gruptan başka kare biçiminde bakterilerde bulunmuştur.

Bakteriler ikiye bölünerek çoğalır. Eğer ortamda yeterince besin varsa ve bütün koşullar uygunsa, tek bir bakteriden 15 saat içinde 1 milyon bakteri üreyebilir. Ama bu bölünme hep aynı hızla sürmez. Çünkü hem ortamdaki besin bu kadar büyük bir koloniye yetmemeye başlar, hem de bölünme sırasında açığa çıkan asitler bakterilerin üremesini durdurur.

YARARLI VE ZARARLI BAKTERİLER

Yeryüzünde bakterilerin bulunmadığı bir tek nokta bile yoktur denilebilir. Bu küçük canlılar topraktan okyanusun derinliklerine ve havaya kadar her ortamda yaşayabilir. Yiyeceklerin bozulmasının nedeni genellikle bakterilerdir. Daha da önemlisi insan ve hayvan hastalıklarının büyük bölümü ile bazı bitki hastalıkları bakterilerden ileri gelir. Buna karşılık bazıları, özellikle ölmüş bitki ve hayvanların çürümesini sağlayan bakteriler çok yararlıdır. Bunlar ölü dokuları parçalayarak canlıların yapısındaki temel maddelerin ayrılmasına yardımcı olur. Bu maddelerde yeniden toprağa, havaya ya da suya karışarak öbür canlıların beslenmesinde rol oynar. Eğer bu bakteriler olmasaydı bütün yer yüzü ölü bitki artıkları ve hayvan leşleriyle kaplanırdı. İnsanlarda ve hayvanlarda çeşitli hastalıklara yol açan bakteriler, hasta bir insana dokunmakla, aynı havayı solumakla ya da bakterilerin üremiş olduğu yiyecek ve içeceklerle sağlıklı insanlara da bulaşır. Tifo, kolera, verem, zatürree, ve cüzam bakterilerden kaynaklanan hastalıkların yalnızca birkaçıdır.  Açık yaralardan vücuda giren bazı bakteriler de kangrene yol açarlar. Buna karşılık vücutta bazı bakterilerin bulunması sağlık açısından zorunludur. Örneğin kalınbağırsakta yaşayan yararlı bakteriler besinlerin sindirilmesine yardımcı olur ve yiyeceklerin çok az bir bölümüyle kendileri yetinip geri kalanının bağırsaklardan emilmesini sağlar. Antibiyotikler bu bağırsak bakterilerinin çoğunu öldürdüğünden, bilinçsiz ve gereksiz antibiyotik kullanımı ishale ve buna benzer hafif sindirim bozukluklarına yol açabilir.

Bakterilerin hastalık yapıcı etkisi bulunduktan sonra, vücudun zararlı bakterilere karşı savaşabilmesi için aşı ve serum gibi yöntemler bulundu. Günümüzde, vücudun iç dokularına yerleşmiş olan bakterileri öldürmek için penisilin ve streptomisin gibi antibiyotikler, deri üzerindeki ve açık yaralardaki bakterileri öldürmek için de antiseptikler kullanılır.

Şarbon (Bacillus anthracis)

Antraks spor oluşturan Bacillus anthracis adındaki bakterinin oluşturduğu akut bir enfeksiyon hastalığıdır. Antraks sıklıkla vahşi ve evcil hayvanlarda (sığır, koyun, keçi, deve, antilop ve diğer otçul hayvanlar) gözlenir; ancak en fekte hayvanlarla veya bunların dokularıyla temas eden insanlarda da görülebilir.