IIS 5.0, Windows 2000 içinde bir servistir. Bunun dışında standart Internet servisleri (Web ve FTP serverlar) inetinfo olarak adlandırılır. Bu servislerin yanı sıra Internet servisleri paylaştırılmış bir "shared thread pool", cache ve login servisleri içerir.
Window 2000 içinde yer alan ve IIS 5.0 ile bütünleşik olan araçlar şunlardır:
• Microsoft Management Console
• Active Server Pages ve Microsoft Script Debugger lndexing Servisi
• Sertifika Servisi
• Message Queuing
• Database Access Component
MMC programlar içeren bir konteynırdır. Snap-in olarak adlandırılan programları içerir. MMC birçok programa ortak bir arabirim sağlar. Böylece çok sayıda servis ve uygulama bir arabirim üzerinden çalıştırılır. IIS 5.0 da bir MMC, Internet Services Manager programını içerir.
ASP, server tarafında çalışan bir uygulamadır. ASP sayesinde dinamik Web siteleri ve güçlü Web uygulamaları geliştirilebilir. ASP sayfaları HTML tagları , metinler ve script komutları içerir. Script komutları server üzerinde çalışır ve HTML sayfalarını isteyen tarayıcıya döndürür. ASP sayfaları Microsoft Component Object Model (COM) bileşenlerini de çağırarak belli işlemlerin yapılmasını ve veritabanlarına bağlantıyı sağlar.
Bu arada Microsoft Script Debugger, ASP sayfalarındaki scriptleri test etmek ve hatalarım bulmak için kullanılır. Script Debugger özelliği Microsoft Intemet Explorer version 3.0 ve üzeri versiyonlarla kullanılır.
İndeksleme servisi disk üzerindeki dosyaları ve dosya özelliklerini indeksler ve bilgileri bir katalog olarak saklar, Intranet ve Internet üzerindeki Web sitesinde yer alan belgeler içindeki metinleri ve özellikleri arar.
Microsoft Certificate Servisi genel amaçlı bir server uygulamasıdır. Dijital sertifikaların kullanılmasını sağlar. Bu sertifikalar standart X.509 versiyonundadır. SSLve Private Communication Technology (PCT) protokolünün kullanıldığı uygulamalar gibi public key (genel anahtar) düzenlemelerinde kullanılır. Sertifika servisleri sayesinde şirketler Intranet ya da Internet üzerinde kimlik denetimi yaparlar.
Message Queuing (mesaj kuyruklama) uygulamaların mesajları hızlı bir şekilde göndermelerini ve almalarını sağlar.
Microsoft Database Access (Veri Erişim) bileşenleri Microsoft ActiveX Data Objects (ADO) kullanarak veritabanlarında saklanan verilere ulaşırlar. Veritabanı kullanan client/server uygulamaları Web ya da Intranet üzerinde çalıştırılarak ilişkisel ve ilişkisel olmayan veritabanlarına erişimi için kullanılırlar.
Veritabanı erişim bileşenleri şu bileşenlerden oluşur:
• ADO ve Microsoft Remote Data Service (RDS)
• Öpen Database Connectivity (ODBC)
• Microsoft ÖLE DB provider for ODBC
Veri erişim bileşenleri, programlama aracılığıyla veritabanı dosyalarına erişmek için kullanılan tekniklerdir. Veri erişim nesneleri (data access object) ise veritabanlarına erişimi (erişme ve işlem yapma) sağlayan elemanlardır. Bugün uygulamalarda kullandığımız verilerin bir kısmı yerel bir çoğu da uzak veritabanlarından gelirler ya da orda saklanırlar. Bu nedenle diğer veritabanlarındaki verilere erişim ya da client/server uygulamalar geliştirmek oldukça yaygın bir programlama işlemidir. Yapılan araştırmalar da kullanılan uygulamaların çoğunun dağıtılmış yapıda ve birçok kullanıcı tarafından kullanıldığını göstermektedir.
ADO (ActiveX Data Objects) client uygulamaların server veri tabanlarına erişmesini ve veri işlemesini sağlar. Özellikle Web uygulamaları ve client/server uygulamaları geliştirmek kullanılan ADO, OLE DB ya da başka bir provider'ı da kullanabilir. ADO'nun ana amacı, hiyerarşik olmayan, kolay kullanım, veri kaynaklarının esnekliği, daha iyi performans sağlamanın yanı sıra daha az sistem kaynağına gereksinim duymaktır.
ADO'un client/server ve Web uygulaması geliştirmek için getirdiği yeni özelliklerden bazıları şunlardır:
• Düz ve basit nesne modelidir. Bu özellik program geliştiricilerinin özellikle karmaşık nesnelerin kullanması gerektiğinde daha verimli çalışmasını sağlar.
• Bağımsız-yaratılan nesneler. DAO ve RDO'da olduğu gibi hiyerarşik bir gösterimin aksine ADO nesneleri bağımsız (tek basma) yaratılır. Örneğin, tanımlamak ve açmak yerine nesnenin sadece tanımlanması yeterlidir.
• Client-tarafinda kullanılabilecek cursor kütüphanesine sahiptir. Seek, Find ve Sort metotlarını destekler. Program geliştiriciler kendi yerel cursor'larını geliştirebilirler.
• Stored procedure'ları giriş ve çıkış parametreleriyle destekler.
ADO nesne modelinde yedi nesne vardır. ADO nesneleri birçok yönden RDO nesnelerine benzer. Ancak ADO nesneleri daha düz bir yapıya sahiptirler ve hiyerarşi dışında da oluşturulabilirler.
• Connection: Data provider'ı hakkında bilgi verir. RdoConnection nesnesine benzeyen bu nesne cursor type, connect string (bağlantı deyimi), sorgu ve komut zamanı ve diğer ADO özelliklerine sahiptir. Diğer bir deyişle Connection nesnesi kimin bağlandığı ve hangi veri kaynağının kullanıldığı hakkında bilgi sağlar.
• Errors: Provider tarafından iletilen hata mesajını ve koşulu hakkında bilgi içerir.
• Properties: Nesnenin provider tarafından tanımlanan özelliklerini içerir. ADO nesneleri dinamik ve yerleşik (buiit-in) özelliklere sahiptir. Dinamik özellikler veri provider'i tarafından tanımlanır ve ADO nesnesinin Properties kolleksiyonunda görülürler.
• Command: Command nesnesi query (sorgu) tanımının saklanması için kullanılır. Bir sorgunun birçok kere uygulanmasında çok yararlı bir nesnedir. Genellikle parametrelerle kullanılır. Command nesnesi query hakkında bilgi sağlar; SQL cümlesi, stored procedure adı, tablo adı ya da komut metni gibi parametreleri içerir. ADO Command nesnesi, RDO'nun rdoQuery nesnesine benzer.
• Parameters: Parametreli Command nesnesi için bir parametreyi belirtir. ADO parameters kolleksiyonu otomatik ya da manuel olarak seçilebilir.
• Recordset: Bir query sonucu dönen bir ya da daha fazla kaydı gösterir. Bir kayıt seti bir bağlantı yaratmadan da açılabilir. Ancak önce bağlantı yaratılırsa; o bağlantıya göre birçok Recordset yaratılabilir.
Şekil : Ado nesneleri
|
Tablo : ADO modelinde yer alan nesneler |
|
|
Nesne |
Amacı |
|
Command |
Bir veri kaynağı üzerindeki bir query ya da deyimi işletir |
|
Connection |
Bir veri kaynağına doğrudan bağlantı yaratır |
|
Error |
Veri kaynağından bir hatayı döndürür. |
|
Field |
Bir kayıt içindeki bir alan |
|
Parameter |
Bir komut içi parametre tutar |
|
Recordset |
Bir komut tarafından üretilen (dönen) verileri içerir. |
Örneğin bir Access veritabanına bağlantı kurmak için şu nesneler kullanılır:
Veri: ADRESLER.MDB
Connection: ADRESLER.MDB
Command: Select * from ogrenciler
Recordset: elde edilen bilgi.
Asağıdaki örnekte sadece Recordset nesnesi ile bir Microsoft Access veritabanına erişilmektedir:
Dim rst As New ADODB.Recordset
rst.Open "Select * From ogrenciler", "DSN=ADRESLER",adOpenKeyset
Set DataGrid1.DataSource = rst
ADO nesneleri bir veri sağlayıcı aracılığıyla (data provider) SQL ve SQL olmayan (non-SQL) verilere erişim sağlar. DAO ve RDO'nun aksine nesneleri yaratmak için belli bir hiyerarşi izlemeye gerek yoktur. Çünkü ADO nesnelerin bağımsız olarak da kullanılabilir.
ADO, bir veri sağlayıcı (data provider) aracılığıyla yerel ya da uzak veritabanlarına erişmeyi sağlayan bir veri erişim yöntemidir (mimari). ADO hiyerarsik olmayan ve bağımsız olarak kullanılan nesneleriyle verilere kolayca ulaşmayı sağlar.
ADO'nun bellek gereksinimi azdır. Hızlı biçimde çalışarak veritabanı uygulamalarının daha etkin bir biçimde gerçekleştirilmesini sağlar. DAO ve RDO veri erişim yöntemlerinin yerine geçen gelişmiş bir teknoloji olan ADO, daha kolay ve anlaşılabilir nesnelerle veritabanı işlemlerini sadeleştirir:
ADO, istemci/sunucu ve Web tabanlı uygulamalar geliştirmek için birçok özelliğe sahiptir:
ADO veri erişim mimarisinin özellikleri:
• İstemci/sunucu uygulama geliştirmeyi kolaylaştırır
• Hiyerarşik olmayan nesne modeli.
• Bağımsız yaratılan nesneler.
• Küme halinde (Batch) güncelleme, (toplu işlem).
DAO ve RDO, ODBC ve Jet "data provider'"larını kullanırlar. ADO ise verileri OLE DB aracılığıyla sağlar. Diğer bir deyişle ADO için "data provider" OLEDB'dir.
OLE DB: OLE DB, ilişkisel ve ilişkisel olmayan veri kaynaklarına erişimde kullanılan hızlı bir arabirimdir. Daha az bellek ve disk alanı harcar. OLE DB veri sağlayıcısı ODBC'ye göre daha fazla veri tipine erişimi sağlar. Bunlar elektronik posta, dosya sistemi, text ve grafik gibi verilerdir. OLE DB bir provider (sağlayıcı) dır. OLE DB aracılığıyla sağlanan metot ve arabirimlere ulaşan yazılımlara ise Consumer (alıcı) denir.
IIS 5.0'da bir Web serverı yönetmek için çok sayıda araç vardır. Bu araçların yanı sıra kullanıcılar kendi yönetim arabirimini de yazabilirler. Bu işlem için IIS yönetim nesneleri kullanılır. Yönetim nesneleri IIS 5.0 içinde yerleşik olarak vardır.
IIS Administration Objects (Yönetim Nesneleri) tamamıyla COM temellidir. Bu nesneler sayesinde uygulamalar yazılarak server yönetimi sağlanır. Bunun yanı sıra yönetim nesneleri ile IIS uygulamalarının özel konfigürasyon bilgileri Windows registry sisteminde saklanır. IIS yönetim nesneleri programlanabilir COM nesneleridir. ASP sayfalarındaki scriptler ya da özel uygulamalar IIS üzerinde değişiklik yapabilirler.
Internet Services Manager (internet Servisleri Yöneticisi) ile bir MMC snap-in uygulamasıdır Çok sayıda Web sitesinin tek bir yerden yönetilmesini sağlar. Bu uygulama sayesinde Web siteleri ve virtual (sanal) klasörleri yaratılabilir. Bununla birlikte izinler ve logların tutulması gibi yönetim işlemleri de yapılabilir. IIS 5.0 ayrıca bir browser-tabanlı IIS 5.0 snap-in uygulamasına da sahiptir. Bu uygulama Internet Services Manager (HTML) dır. Browser-tabanlı bu araç sayesinde IIS 5.0 Internet ya da Intranet üzerindeki herhangi bir bilgisayardan yönetilebilir.
IIS yönetim nesneleri doğrudan yönetim işlerinde kullanılabilecek programlama nesneleridir. ADSI üzerine kurulu olan bu nesneler birçok yönetim işini otomatikleştirirler. IIS 5.0, lnetpub\AdrninScripts klasörüne yüklü birçok hazır yönetim scripti ile gelir. Bunların yanı sıra kendi scriptlerimizi yazarak da birçok yönetim işini yapabiliriz.
Active Directory Service Interfaces (ADSI), Active Directory için nesne tabanlı basit ve güçlü bir arabirimdir. ADSI, VBScript ya da Microsoft JScript, Visual Basic,Java, ya da C++ gibi dillerle kolayca erişilebilir ve yönetilebilir. ADSI, programcıların ve sistem yöneticilerinin Visual Basic, Java, C, ya da Visual C++ dillerini kullanarak directory uygulaması yaratmasını sağlar.
Programlama mimarisi IIS 5.0'in gelen isteklerin nasıl işlediği üzerine kurulurudur. Web uygulaması geliştirmek için belli bileşenlerin bir araya getirilmesi gerekir.
Web uygulaması geliştirmek için kullanılan teknolojiler:
• Common Gateway Interface (CGI)
• ISAPI Filters
• ISAPI Extensions
• Active Server Pages (ASP)
• Active Scripting
• Component Services
IIS 5.0, CGI spesifîkasyonuna göre yazılmış programları ve scriptleri tam olarak destekler. Bir Web server üzerinde CGI programı yaratıldığında uzak kullanıcılar bir HTML form doldurarak ya da URL isteği ile bu programlara ulaşabilirler.
ISAPI bir Internet API'sidir. IIS 5.0'e ek olarak ve diğer HTTP serverlar bu arabirimi desteklerler. ISAPI fıltreleme için bir dynamik-link library (DLLs) dir. HTTP isteklerinin öncesinde ve sonrasında yeniden işleyerek siteye özel kontrolleri yerine getirir. ISAPI fitreleri de CGI prosesleri gibi server proseslerinden ayrı olarak çalışırlar ve böylece sağlamlılığı artırırlar.
IIS 5.0 çeşitli yerleşik ISAPI fîltrelerine sahiptir. Örneğin sıkıştırma için. Ayrıca üçüncü parti filtreler de satın alınabilir. Bu filtrelerle kimlik denetim (authentication) gibi işlemler yerine getirilir.
ISAPI extensions ise çok görevli olarak çalışan DLL'lerdir. Web servisleri ile aynı bellek alanına yüklenirler. Server tarafında çalışırlar ve kullanıcılarla IIS 5.0 arasında bir arabirim oluştururlar. IIS 5.0. ISAPI extensions özellikle CGI uygulamaları üzerinde performans etkisine sahiptirler. Çünkü ISAPI, Microsoft Win32-tabanlı API kullanarak Web servisleriyle iletişim kurar. Bu yöntem CGI yöntemlerinden daha hızlıdır. IIS 5.0 yerleşik olarak ISAPI extensionlarına sahip değildir. Ancak üçüncü parti yazılım olarak satın alınabilir ya da kendi yazdıklarınız özelleştirilebilir.
ASP açık bir server uygulama ortamıdır. HTML, server-tarafında çalışan scriptler ve yeniden kullanılabilir COM server bileşenleri ile dinamik ve güçlü Web uygulamaları geliştirilebilir. Bir ASP sayfası üzerinde server tarafından çalışan script'in çalışmasıyla sonuçlar client tarafındaki tarayıcıdaki HTML belgesine döndürür.
IIS 5.0 yerleşik olarak ASP sayfalarındaki scriptleri destekler. Bu scriptler VBScript ve Jscript dilleri kullanılır. Bununla birlikte ASP uygulamaları, aktif scripting kurallarına uygun olmak koşulu ile herhangi bir dille de yazılabilir.
ASP ayrıca COM bileşenlerini de destekler. COM bileşenleri sayesinde diğer uygulamaların mantıklar istenildiği kadar kullanılır. ASP çok sayıda Web server ve mevcut ASP uygulaması tarafından desteklenir ve kolayca IIS 5.0 ortamına taşınır.
ActiveX, COM üzerine kurulmuş bir teknolojidir. Programcıların Web üzerinde nesne ya da kontrol yaratmasını sağlar. Microsoft Visual C+ +, Visual Basic ya da Microsoft Visual J++ ile COM bileşenleri geliştirilebilir ve Web sayfalarına gömülebilir. Böylece sayfalara daha fazla interaktiflik özelliği eklenir.
COM bileşenleri bir server üzerinde, client üzerinde ya da her ikisinde de çalışabilir. IIS 5.0 OLE DB, ADO ya da diğer veritabanı erişim yöntemleri kullanıldığında; herhangi bir COM-uyumlu dil (Visual Basic, Visual C+ + ya da Visual J + + gibi) ile COM bileşenleri yaratılır.
Active Scripting ise yine Microsoft tarafından yaratılan bir teknolojidir. Programcıların COM arabirimlerinden yararlanmasını sağlar. Microsoft iki dille Active Scripting olanağından yararlanmamızı sağlar. Bu diller VBScript ve Jscript'dir. Bununla birlikte scripting arabirimi açıktır, Perl vb gibi diğer scripting dillerini de destekler.
Şekil : Web site özellikleri
Windows 2000 Server, belgelerin yayınlanması (publishing) için şu teknolojileri destekler:
• WebDAV (HTTP/1. l için yeni bir ekleme)
• Microsoft FrontPage Server Extensions
• FTP
HTTP 1.1'in bir ek versiyonudur. WebDAV ile uzak kullanıcıların dosya sistemini kullanması kontrol edilir. Uzak kullanıcı dosyaları arayabilir, değiştirebilir ya da silebilir.
Bir WebDAV virtual directory'sinin özelliklerini konfigüre ederek şu işlemler yapılır:
• Directory'ler, dosyalar ve özellikleri aranabilir.
• Directory'ler, dosyalar ve özellikleri yaratılabilir, değiştirilebilir ve silinebilir.
• Taranan directory'ler ve özellikleri yaratılabilir, silinebilir ve değiştirilebilir.
• Dosya ve directory'lerin özellikleri saklanır ve yeniden erişilir.
• Dosyalar kilitlenerek çok sayıda kişinin dosyaları okuması ancak sadece bir kişinin değiştirilmesi sağlanır.
FrontPage Server Extensions, Windows 2000 ile birlikte yüklenen bir yazılım grubudur. FrontPage Server Extensions, collaborative authoring, hit counters, e-mail form-handling ve Web sitesinin doğrudan server üzerinde düzenlenmesini sağlayan bir dizi programdır. FrontPage Server Extensions ile bir FrontPage Web sitesinde şu işlemler yapılır:
• Frontpage web sayfalarını yönetimi
• Tarama sırasında sağlanan olanaklar.
FrontPage client ve Server Extensions birlikte çalışarak Internet üzerinden dosya transferini daha kolay hale getirir. Bunun yanı sıra Web sitesinin yayınlanmasında da çeşitli olanaklar getirir. Tüm site server üzerinde dururken sadece düzenlenecek sayfanın indirilmesi sağlanır. Böylece tüm bir Web sitesinin değiştirilmesi sadece değişen sayfanın güncellenmesi ile mümkün olur.
FTP (File Transfer Protocol) server servisi genellikle dosya transferi için kullanılır. Başladığında bir ortam yaratarak ftp komutlarının kullanılmasını sağlar.
Formatı:
ftp [-v] [-n] [-i] [-d] [-s:dosyaadı] [-w:pencere boyutu] [bilgisayar]
Açıklama:
-v Uzak server'ın gönderdiği yanıtlarını göstermez.
-n İlk bağlantıdan sonra otomatik login işlemini önler.
-i Çok sayıda dosya transferi sırasında interaktif mesaj vermeyi önler.
-d Hata giderme ve bütün ftp komutları göstermeyi sağlar
-s:dosya adı Ftp komutlarını içeren bir metin dosyasını belirtir. Bu dosyanın belirtilmesi için yönlendirme (>) işareti kullanılır.
-w:pencere boyutu Transfer alanının (buffer) boyutlarını belirler. (4096).
bilgisayar Bağlanılacak bilgisayarın adı ya da IP adresidir.
Web server'lara yayın yapmanın bir diğer yolu da FTP'dir. Windows işletim sistemiyle bütünleşik olan intemet servisi olan FTP, verilerin standart FTP client aracılığıyla server üzerinde yayınlanmasını sağlar.
ASP, server-tarafında çalışan scriptler ve yeniden kullanılabilir COM server bileşenleri ile dinamik ve güçlü Web uygulamaları geliştirilebilmemizi sağlayan bir teknolojidir. Bir ASP sayfası üzerinde server tarafından çalışan script'in çalışmasıyla sonuçlar client tarafındaki tarayıcıdaki HTML belgesine döndürür.
IIS 5.0 yerleşik olarak ASP sayfalarındaki scriptleri destekler. Bu scriptler VBScript ve Jscript dilleri kullanılır. Bununla birlikte ASP uygulamaları, aktif scripting kurallarına uygun olmak koşulu ile herhangi bir dille de yazılabilir.
AS P sayfaları .asp olarak kaydedilir ve server tarafından işlenirler. HTML sayfaları ise tarayıcı (browser) tarafından işlenir. Active Server Pages (ASP) uygulamaları yaratırken göz önünde bulundurulması gerekli konular şunlardır:
ASP, server-taraflı bir scripting ortamıdır. kullanıcılarından veri girişi alabilen dinamik Web sayfaları yaratmamızı sağlar. Kullanıcılarla interaktif yapılan bu işlemler şu şekillerde oluşur:
• Kullanıcının tarayıcının markasına ve versiyonuna göre sayfaları formatlar.
• HTML formlarında gönderilen verileri alır ve tarayıcıları (browser) server üzerindeki veri kaynaklarına bağlar. Bu işlemler için COM bileşenlerini kullanabilir.
• Tarayıcılardan Microsoft SQL Server ya da IBM DB2 gibi veritabanlarına bağlanabilmek için Web uygulaması geliştirmeyi sağlar.
Bununla birlikte ASP, muitiple threads (çok iş parçacıklı) bir yapıda olduğu için çok sayıda kişi tarafından kullanılabilir ve CGI'a göre daha iyi performans sağlar.
Eğer yapılacak işlemler browser tarafından yapılmıyorsa o zaman ASP sayfalarında script kullanmaya gerek yoktur. Çünkü ASP server kaynaklarını kullanır.
ASP uygulamalarının belli bir modeli vardır.
Dizinler ve dosyalar:
/Application_Maına
Default.htm
Global.asa /Classes /Content
/asp
*.asp
/HTM
*.htm
/Images
/Media
/Theaes
/Data
/DLL
*.dll
/Helper_Filea
Uygulamanın kök dizini (root directory) adı sitenin adına uygun olmalıdır. Örneğin müşteri bilgileri uygulamasında kök dizin musteri_bilgileri olabilir.
\musteri_bilgileri
Uygulama dizini IIS HTTP root directory'nin (/InetPub/wwwroot) altına taşınarak kulla-mma hazır hale getirilir.
Her uygulamanın kök dizini (root directory) en azından şu dosyalardan oluşur:
• Default.htm ya da Default.asp
• Global.asa
Default.htm ya da Default.asp dosyaları uygulamaların varsayılan ana sayfasıdır (home page). Bu düzenleme ile kullanıcılar sitenin ana sayfasını kolayca bulabilirler.
Örneğin:
http://www.honeywell.com/businness/dafault.asp
Global.asa dosyası event scriptlerini belirtir ve nesneleri tanımlar. Örneğin bu dosya sayesinde uygulamaların oturum kapsamında kullanabileceği değişkenleri tanımlaması sağlanır. Global.asa dosyası uygulamanın kök dizininde saklanır.
/Classes dizini, uygulama tarafından kullanılan Java class'larını içerir.
/Content directory'si Default.htm hariç bütün sayfaları ve medyayı içerir.
Contents directory'sinin altında bulunan /ASP alt directory'si server-taraflı script içeren bütün sayfaları içerir. Bu sayfada çalıştırma izni vardır.
Contents directory'sinin altında bulunan /HTM alt directory'si standart HTM sayfaları içerir. Bu directory read-only dir. Çalıştırma izni yoktur. Buraya saklanacak server-taraflı bir script içeren sayfa çalıştırılmayacaktır.
Contents directory'sinin altında bulunan /images alt dizini bağımsız tema ve imajları içerir.
Contents directory'sinin altında bulunan /Media alt dizini ise ses, resim, animasyon dosyaları, .avi dosyaları ve benzer elemanları içerir.
Contents directory'sinin altında bulunan /Themes alt dizini style sheets, bullets, buttons, icons, rules gibi elemanları içerir.
Contents directory'sinin altında bulunan /Data dizini veritabanlarına erişim için scriptleri içerir.
Contents directory'sinin altında bulunan /DLLs alt dizini ise Microsoft Component Object Model (COM) bileşenlerini ve Microsoft Visual Basic 6.0 runtime DLL'lerini içerir. Örneğin Vbrun500.dll ve Msvbvm50.dll gibi.
Helper dosyaları server-taraflıdır. HTML kodlu bilgilerin uygulama tarafında kullanılmasını dosyaları içerir.
Dosya adlarının belli bir uzantı sistemi vardır. Scriptler, HTML dosyaları, Microsoft Visual Basic Scripting Edition (VBScript) ya da Microsoft Jscript dosyaları.
Sayfa dosyaları standartları:
· .asp—Script içeren ASP sayfaları için.
· .htm—Statik HTML sayfaları için.
Diğer dosyalar için standartlar:
· .inc—Client-taraflı scripting için büyük miktardaki veriler için.
· .txt—Scriptsiz text-fomatlı data dosyaları için.
· .inc dosya uzantısı server-taraflı scriptler için kullanılmaz. Script içeren bütün dosyalar için .asp uzantısı kullanılır.